شماره ۹۱۴ منتشر شد

0
368

ترفند مذاکره

تعامل، گفت‌وگو و مذاکره، یک اصل و روش معقول و تجربه شده در روابط بین‌الملل، برای تأمین منافع و حل منازعات است. این اصل و شیوه معمول برای تأمین منافع ملی، در سیاست خارجی جمهوری اسلامی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ اما در این میان، جمهوری اسلامی به دلایل گوناگون، مذاکره با آمریکا را استثنا کرده، آن را نه تنها مفید و تأمین‌کننده منافع ملی نمی‌داند، بلکه خسارت‌بار ارزیابی می‌کند.
منطق این استثنا چیست؟ چرا نباید با آمریکا مذاکره کرد؟ مگر آمریکایی‌ها با دیگران چه تفاوت‌هایی دارند؟ واقعیت این است که مذاکره، مقدمه رابطه و تعامل با هدف تأمین منافع برای طرفین است. سؤال این است که طرفین در این بحث، یعنی ایران و آمریکا چه ویژگی‌هایی دارند که جمهوری اسلامی مذاکره با آمریکا را برنمی‌تابد؟ پاسخ همه این پرسش‌ها، در عباراتی کوتاه، ولی پرمعنا و به یادگار مانده از رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره) وجود دارد؛ عبارت‌هایی از قبیل، ما رابطه با آمریکا را می‌خواهیم چه بکنیم؟ این رابطه، رابطه ظالم و مظلوم و رابطه گرگ و میش است. بر همین مبنای شناختی بود که رهبر معظم انقلاب اسلامی چند سال پیش فرمودند که ملت ایران اهل گفت‌وگو و مذاکره است؛ اما نه با آمریکا! حکمت استثنا کردن آمریکا از مذاکره، همان منطق حضرت امام(ره) است. برای عده‌ای این استثنا کردن قابل فهم نبود و در نهایت با تصور تأمین منافع ملی از طریق مذاکره با آمریکا، برجام را پدید آوردند. در حالی که حامیان برجام در انتظار رشد هشت درصدی اقتصاد کشور با رفع تحریم‌ها و ورود سرمایه شرکت‌های اروپایی بودند، آقای «اوباما» رئیس‌جمهور وقت آمریکا، با صراحت هرچه تمام گفت، ایران هنگامی از منافع اقتصادی برجام بهره خواهد برد که به «روح برجام» عمل کند. وی تغییر سیاست و رفتار ایران در همه حوزه‌ها از قبیل هسته‌ای، موشکی، منطقه‌ای و حقوق بشر را از مصادیق عمل به روح برجام برشمرد. با اندک تأملی در همین نگاه اوباما، یعنی کسی که دولتش برجام را امضا کرده بود، تفاوت آمریکا با دیگر کشورها قابل فهم بود. آمریکا یعنی کشوری که نظام سیاسی‌اش خلق و خوی استکباری و زیاده‌خواهی دارد. آنها قصد داشتند برجام را به وسیله‌ای برای سلطه بر جمهوری اسلامی تبدیل کنند؛ اما رهبر حکیم انقلاب اسلامی فرمودند: «ما در هیچ موضوعی به جز هسته‌ای با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد.» به اعتقاد نگارنده، اجازه معظم‌له برای مذاکره هسته‌ای هم برای این بود که مسئولان و مردم شناخت بهتری نسبت به آمریکا پیدا کرده و از این تصور که از طریق مذاکره با آمریکا می‌توان مشکلات کشور را حل کرد، فاصله بگیرند. بعد از اوباما، آقای ترامپ آمد و مبتنی بر یک تحلیل غلط از شرایط ایران، آمریکا را از برجام خارج کرد تا به زعم خود، برجام یا برجام‌هایی بهتر و دیگری را در راستای اهداف ایالات متحده، با وارد کردن «فشار حداکثری» به جمهوری اسلامی تحمیل کند. تصور تیم ترامپ آن بود که با تشدید فشارها بر جمهوری اسلامی، ایران به مذاکره و دادن امتیاز به آمریکا تن خواهد داد. این تیم به قدری به نتیجه‌بخش بودن سیاست فشار حداکثری اطمینان داشت که آقای پمپئو، وزیر خارجه ایالات متحده خواسته‌های دوازده‌گانه را مطرح کرد و تنها راه کاهش تحریم‌ها و برداشتن فشارها از روی اقتصاد ایران را پذیرش این دوازده خواسته از سوی جمهوری اسلامی اعلام کرد.
ناگفته نماند که این دوازده خواسته، در واقع همان تفسیر «روح برجام» مورد نظر اوباما، رئیس‌جمهور سابق آمریکاست. اکنون بیش از یک سال از خروج آمریکا از برجام و اعمال سیاست فشار حداکثری بر ایران می‌گذرد؛ اما نه تنها جمهوری اسلامی به خواسته‌های آمریکا تن نداده، بلکه در مسیر کنار گذاشتن محدودیت‌های پذیرفته شده طبق برجام در برنامه هسته‌ای به حرکت درآمده است. در پیش گرفتن چنین سیاستی از سوی ایران، خارج از محاسبات آمریکایی‌ها بود.
اکنون ترامپ در آستانه یک شکست راهبردی در حوزه سیاست خارجی و در قبال ایران قرار دارد. تلاش او برای جلوگیری از این شکست، زمینه‌سازی برای مذاکره با ایران و انجام ملاقات با دکتر روحانی یا حتی آقای ظریف در نیویورک است. آقای ترامپ به این مذاکره و دیدار، سخت نیازمند است تا اثبات کند سیاست فشار حداکثری‌اش بر ایران نتیجه داده است.
سیدحسن نصرالله سطح نیاز ترامپ برای دیدار با روحانی را این‌چنین توصیف می‌کند و خطاب به سران عرب درمانده در مقابل قدرت مقاومت می‌گوید: «ترامپی که شما روی او حساب باز کرده‌اید، خودش برای اینکه با حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران دیدار کند، گدایی می‌کند.»
اما در شرایطی که منطق ردّ مذاکره و نپذیرفتن هر نوع دیدار آقای ظریف یا آقای روحانی با ترامپ در حاشیه اجلاس سازمان ملل قابل فهم است، عده‌ای در داخل کشور آن را مفید ارزیابی کرده، تقاضای ترامپ برای مذاکره و دیدار را یک فرصت ارزیابی می‌کنند. در چنین فضایی رهبر حکیم و دوراندیش انقلاب اسلامی روز سه‌شنبه ۲۶/۶/۱۳۹۸ در ابتدای درس خارج فقه خود با اشاره به طرح مجدد مذاکره با ایران از سوی آمریکا فرمودند: «همه باید بدانند و توجه کنند که این یک ترفند است.» معظم‌له با اشاره به مواضع متفاوت مقامات آمریکایی در خصوص مذاکره افزودند: «گاهی می‌گویند مذاکره بدون پیش‌شرط، گاهی نیز می‌گویند با ۱۲ شرط، این‌گونه سخنان یا ناشی از سیاست آشفته آنهاست یا ترفندی برای سردرگم کردن طرف مقابل؛ البته جمهوری اسلامی سردرگم نمی‌شود؛ چرا که راه ما روشن است و می‌دانیم چه می‌کنیم.»
رهبر معظم انقلاب هدف آمریکا از مذاکره را نه یافتن راه‌حل عادلانه، بلکه تحمیل خواسته‌های گستاخانه خود دانستند و فرمودند: «الآن آمریکایی‌ها به صراحت از این تحمیل اراده به ایران سخن می‌گویند.» ایشان در همین راستا فرمودند: «اخیراً یک مقام آمریکایی گفته بود باید با ایران سر میز مذاکره بنشینیم و ما فلان چیزها را بگوییم و ایران قبول کند.» رهبر فرزانه انقلاب اسلامی با اشاره به چنین خواسته‌هایی از مذاکره، خاطرنشان کردند: «برای این نوع مذاکره باید به سراغ همان کسانی بروند که به عنوان گاو شیرده آنها عمل می‌کنند. جمهوری اسلامی، جمهوری مؤمنین، جمهوری مسلمین لله و جمهوری عزت است.»
معظم‌له علت اصرار آمریکایی‌ها و واسطه کردن برخی اروپایی‌ها برای مذاکره را اثبات نتیجه‌بخش بودن سیاست فشار حداکثری ارزیابی کرده و فرمودند: «ما در مقابل باید ثابت کنیم که سیاست فشار حداکثری در مقابل ملت ایران پشیزی ارزش ندارد.» در واقع اکنون سیاست جمهوری اسلامی، نفی هرگونه مذاکره با آمریکا تحت فشار و تحریم است. این سیاست را رهبر معظم انقلاب این‌گونه تشریح کرده و فرمودند: «برای همین است که مسئولان کشور از رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه و دیگران، یک صدا اعلام کردند که با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد، نه مذاکره دوجانبه و نه چندجانبه.»
رهبر معظم انقلاب استمرار مذاکرات هسته‌ای را تنها در یک صورت ممکن ارزیابی کرده و فرمودند: «چنانچه آمریکا حرف خود را پس گرفت و توبه کرد و به معاهده هسته‌ای که آن را نقض کرده است، بازگشت، آن وقت در جمع کشورهای عضو معاهده که شرکت و با ایران صحبت می‌کنند، آمریکا هم می‌تواند شرکت کند؛ اما در غیر این صورت هیچ مذاکره‌ای در هیچ سطحی بین مسئولان جمهوری اسلامی و آمریکایی‌ها اتفاق نخواهد افتاد، نه در نیویورک و نه غیر آن.»
نکته پایانی آنکه، برخی جریان‌های سیاسی داخلی و همچنین شبکه‌های رسانه‌ای خارجی، مانند «بی‌بی‌سی فارسی» سخنان اخیر رهبر معظم انقلاب مبنی بر بازگشت مشروط به مذاکره را، نوعی تغییر لحن و انعطاف در مواضع معظم‌له ارزیابی کرده‌اند. در این زمینه باید گفت، مواضع رهبری در قبال برجام و مذاکره با آمریکا، کاملاً شفاف و از ثبات برخوردار بوده و هیچ تغییری در آن ایجاد نشده است. در موضع اخیر هم تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی آن است که آمریکایی‌ها فقط در صورت بازگشت به برجام می‌توانند در مذاکرات احتمالی در قالب مذاکرات ایران با گروه ۱+۵، مانند دیگر اعضا شرکت کنند و لا غیر.

دریافت نسخه پی دی اف
دریافت نسخه متنی

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید