شماره ۹۰۸ منتشر شد

0
366

حج بی‌برائت حج نیست

هر سال در آستانه برگزاری بزرگ‌ترین کنگره سیاسی‌ـ عبادی مسلمین، یعنی «حج»، سؤالاتی درباره جایگاه «برائت از مشرکین در حج» در محافل و رسانه‌ها مطرح می‌شود؛ سؤالاتی از قبیل

۱ـ فلسفه برائت چیست؟

۲ـ آیا برائت چون محل اختلاف فرقه‌های اسلامی است، برگزاری مراسم برائت ضرورت دارد؟

۳ـ آیا با نگاه شیعه می‌توان از برائت عدول کرد؟

در پاسخ به پرسش‌های مذکور و دیگر پرسش‌های مشابه، از منظر اسلام ناب محمدی(ص) باید گفت برائت از مشرکین در حج، بخش مهمی از مراسم حج به شمار می‌آید؛ به گونه‌ای که اساساً حج بدون برائت، کامل نبوده و با حج ابراهیمی فاصله معناداری دارد. این دیدگاه، مستند به آیات الهی، سیره و سنت تمامی انبیای الهی و سیره ائمه معصوم(ع) است؛ اما در برابر این دیدگاه، مخالفان برپایی مراسم برائت از مشرکین در حج را به دلایل زیر رد می‌کنند:

الف‌ـ مراسم برائت از مشرکین در حج، به زمان پیامبر(ص) اختصاص داشته و در عصر کنونی موضوعیت ندارد.

ب‌ـ سیره پیامبر(ص) در مراسم حج جز تلبیه و نیایش نبوده است.

ج‌ـ برائت در حج و شعار دادن بر ضد دشمنان از مصداق‌های جدال در حج به شمار می‌رود و با روح حج و اهداف آن سازگار نیست؛ چرا که طبق آیه شریفه «و لا جدال فی‌الحج» این امور نهی شده است.

تا پیش از انقلاب اسلامی، برائت از مشرکین یک بخش فراموش شده در «حج» بود. حضرت امام خمینی(ره) این سنت الهی را احیا کردند. امام راحل و عظیم‌الشأن معتقد بودند، حج بدون برائت از مشرکین، ناقص و بی‌ارزش است. در دیدگاه رهبر کبیر انقلاب اسلامی، اساساً حج بی‌‌برائت حج نیست. بنا بر این دیدگاه، تحت هیچ شرایطی نباید از برائت عدول کرد و با بهانه‌های واهی آن را ترک نمود. برائت از مشرکان در لغت، به معنای بیزاری جستن از اهل شرک است و در اصطلاح امروزی، به مراسمی گفته می‌شود که با عنوان «مراسم برائت از مشرکین» در ایام حج در مکه برگزار می‌شود. شروع این مراسم به سال ۱۳۵۸ و اولین سال اعزام حاجیان ایرانی پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی به سرزمین وحی برمی‌گردد. در آن سال ایرانی‌ها بر اساس آموزه‌های اسلام سیاسی و اندیشه‌های حضرت امام خمینی(ره) که بر جنبه‌های سیاسی حج تأکید داشتند، با برپایی راه‌پیمایی در مکه و سر دادن شعارهایی علیه شرک و طاغوت‌های زمان، از دشمنان اسلام و مسلمین اعلام انزجار و برائت کردند.

مبنای اصلی مراسم برائت از مشرکین، دو فریضه تولی و تبری است. برائت از مشرکین مبنای قرآنی دارد و در آیاتی از قرآن، بر دشمنی با دشمنان خدا، در کنار دوستی با دوستان خدا تأکید شده است. آیه برائت و آیات متعدد دیگری در قرآن وجود دارد که مسلمانان و مؤمنان را به برائت و بیزاری جستن از کفار امر کرده و آن را از ضروریات دانسته است. در آیات شریفه ۱ تا ۳ سوره توبه آمده است: «براءه من‌ الله و رسوله الی الذین عاهدتم من المشرکین… انَّ الله بریء من المشرکین و رسوله…».

با توجه به این آیات، سال نهم هجری قمری سال برائت نام گرفت و بر پایه ابلاغیه برائت، ورود مشرکان به مسجدالحرام ممنوع شد. نکته بسیار مهم آن است که بر اساس آیات قرآن، برائت از مشرکان سیره پیامبران الهی بوده است.

مبارزه با شرک و مظاهر بت‌پرستی و برائت از آنان از زمان حضرت نوح(ع)(نوح/ ۲۸-۱) آغاز شد و بعدها در زمان حضرت ابراهیم(ع) هم طبق آیه شریفه ۴ سوره ممتحنه ادامه یافت. برائت از مشرکین در تفکر توحیدی و جهان‌بینی الهی ریشه دارد. تمامی انبیای الهی یک پیام داشته و آن، اینکه انسان‌ها را امر به عبودیت الهی و اجتناب از طاغوت کرده‌اند. در دین مبین اسلام، اساساً پیروان واقعی پیامبر کسانی هستند که دو صفت ممتاز و برجسته دارند: «محمد رسول‌ الله و الذین معه اشداءُ علی الکفار رحماءُ بینهم…»؛ شدید بودن در برابر کفار و بیزاری جستن از آنان، میزان تبعیت از رسول خدا را نشان می‌دهد. در روایات شیعه هم تصریح شده است ماهیت دین، جز حب و بغض در راه خدا نیست. امامان شیعه بارها بر اهمیت برائت از دشمنان خدا در کنار دوستی با اولیای او تأکید کرده‌اند. بخشی از معارف شیعه که در ادعیه و زیارات آمده، بر همین نکته تأکید دارد. در زیارت عاشورا آمده است: «… و الیک بموالاتک و بالبرائه ممن قاتلک و نصب لک الحرب و بالبرائه ممن اسّس اساس الظلم و الجور علیکم و ابرءُ الی ‌الله و الی رسوله…» بنابراین وقتی مسلمانان برای برپایی مراسم حج از اقصی نقاط جهان گرد هم جمع می‌شوند، باید از دشمنان خدا و دشمنان دین خدا و دشمنان خود اعلام برائت کنند. اهمیت اعلام برائت از مشرکین در زمان کنونی بر کسی پوشیده نیست. در شرایطی که آمریکایی‌ها، صهیونیست‌ها و منافقان جهان اسلام برای نابودی مسلمانان دست در دست هم داده، بدیهی است که باید در کنگره عظیم حج، مسلمانان در صفوفی متحد و منسجم از این دشمنان اعلام برائت کنند. حضرت امام خمینی(ره) در دوره پس از انقلاب اسلامی، همه ساله در پیام به حجاج بیت‌الله‌الحرام، تأکید خاصی بر موضوع برائت از مشرکین داشتند. ایشان در یکی از این پیام‌ها می‌نویسند: «کوتاه سخن آنکه حاجی باید بر گرد محور توحید بگردد و از تمام مشرکین و بت‌ها و استکبار برائت جوید و زیر بار هیچ کس جز خدا نرود و نشان دهد که از مبارزه خسته نشده است.» از دیدگاه امام(ره) روح حج تحرک و قیام است و حاجی باید برائت خود را از مشرکین و بت‌‌های نوین اعلام کند و اهمیت این موضوع از نظر فقهی از دیدگاه آن عزیز سفر کرده به گونه‌ای است که می‌فرمایند: «حج بی‌روح و بی‌تحرک و قیام، حج بی‌برائت، حج بی‌وحدت و حجی که از آن هدم کفر و شرک برنیاید، حج نیست.»

رهبر معظم انقلاب نسبت به موضوع برائت از مشرکین در مراسم حج دیدگاهی کاملاً مشابه دیدگاه حضرت امام(ره) دارند. در سی سال گذشته در همه پیام‌های معظم‌له به حجاج بیت‌الله‌الحرام این موضوع از برجستگی خاصی برخوردار است. ایشان در دیدار با کارگزاران حج در سال جاری به ابعاد سیاسی حج اشاره کرد‌ه و می‌فرمایند: «اینکه برخی می‌گویند حج را سیاسی نکنید، سخن نادرستی است، زیرا ابعاد سیاسی حج، مطابق با خواسته و دستورات اسلام است.» رهبر معظم انقلاب در این دیدار مصادیق بُعد سیاسی حج را این‌گونه توضیح می‌دهند: «وحدت، حمایت از مظلومین همچون ملت فلسطین و مردم یمن، و یا برائت از مشرکین، همه امور سیاسی و مطابق تعالیم اسلام هستند؛ بنابراین ابعاد سیاسی حج همان تکلیف دینی و عبادت است.» ایشان به صورت خاص موضوع برائت از مشرکین را این‌گونه مورد تأکید قرار می‌دهند: «برائت از مشرکین یک فریضه اسلامی و یک کار لازم است و به همین دلیل ما اصرار داریم که این موضوع هر سال، به بهترین وجه انجام شود.»

بنا بر آنچه آمد، نمی‌توان به دلایل واهی مراسم اعلام برائت از مشرکین را از حج حذف کرد. حذف برائت از مشرکین، گرفتن روح حج و تهی کردن آن از محتواست. حج باید حج ابراهیمی باشد و برائت از مشرکین، از ویژگی‌های یک حج ابراهیمی است.d

دریافت نسخه پی دی اف
دریافت نسخه متنی

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید