تجلی قدرت نرم جمهوری اسلامی

درباره جایگاه و کارکردهای هیئت‌های مذهبی

0
615

بی‌شک در میان عناصر و مؤلفه‌های فرهنگی، قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران، فرهنگ عاشورایی، روحیه شهادت‌طلبی، مقاومت و امید به آینده روشن از کانال انتظار ظهور حضرت ولی عصر(عج) در میان آرمان‌های مقدس شیعه و مسلمانان انقلابی در برابر تفکر لیبرالیسم و نظام سلطه جهانی از جایگاه راهبردی ویژه‌ای برخوردار است. در واقع فرهنگ عاشورایی قدرت نرم فراملی شیعه و اسلام است و شاخصه‌هایی مانند هیبت و شکوه، مخاطب عام و گسترده، خیرخواهی و… در آن موج می‌زند.
مقاومت و شهادت در اندیشه سیاسی شیعه، عامل نجات‌بخش و هدفی راهبردی تلقی می‌شود که خاستگاه آن اعتقادات و باورهای دینی مردم مسلمان است. حضور این دو عنصر در حیات سیاسی و اجتماعی مسلمانان، نقش برجسته‌ای در شکل‌گیری هویت دینی، فرهنگی و بومی مسلمانان داشته و در هر دوره‌ای که از آن غفلت شده، بیچارگی و ذلت را به‌ دنبال داشته است. اصلی‌ترین عامل رشد، توسعه و ابقای فرهنگ عاشورایی هیئت‌های مذهبی فعال در سطح جامعه است. ریشه هیئت‌های مذهبی در محبت به ولایت و خاندان پیامبر(ص) عظیم‌ترین سرمایه اجتماعی و ملی نظام اسلامی بوده و برخوردار بودن از شبکه عظیم الهی و مردمی هیئت‌های مذهبی از ویژگی‌های اختصاصی نظام اسلامی است.
نقش بی‌بدیل هیئت‌های مذهبی در حفظ و ارتقای بنیان دینی و مذهبی مردم، به ویژه در پیروزی انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس و به ویژه در خنثی‌سازی فتنه ۸۸ پس از هتک حرمت به مقدسات در روز عاشورا و حضور چشمگیر هیئت‌های مذهبی به طور خودجوش در ۹ دی بر کسی پوشیده نیست.
در واقع می‌توان این گروه‌های اجتماعی را یکی از نمادهای بارز در عرصه‌های توسعه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، آموزشی و پژوهشی و فرهنگ کارگروهی و جمعی در جامعه دینی دانست که کارکردهای متعددی دارند؛ بنابراین توانسته‌اند منبع قدرت نرم فوق‌العاده‌ای را برای نظام اسلامی فراهم کنند. امروزه هیئت‌های مذهبی به عنوان شبکه مدیریت جامعه ایمانی و انقلابی به انقلاب و اسلام ادای دین می‌کنند.
هیئت‌های مذهبی به عنوان گروه‌های اجتماعی کارکردهای متعددی شامل نقش‌آفرینی سیاسی، اسوه‌سازی، تقویت باورهای دینی و کارکردهای پنهان مانند تقویت همبستگی اجتماعی، تثبیت نظام اخلاقی، حفظ الگوی جامعه، کارکرد فراغتی و… دارد. هیئت‌های مذهبی در جامعه ما به گسترش فرهنگ ظلم‌ستیزی، شهادت‌طلبی، تعالی‌جویی و فضیلت‌طلبی، تعمیق معرفت و بصیرت دینی و سیاسی، کنترل غیرمستقیم انسان‌ها، ایجاد مهر و محبت میان شیعیان، تقویت ارتباط قلبی با امامت و ولایت، گسترش مساعدت، دستگیری و انفاق در سطح جامعه و… کمک شایانی می‌کنند.
علاوه بر کارکردهای متعدد ذکر شده، ویژگی‌های مهم دیگری نیز هیئت‌های مذهبی را در افزایش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جایگاه ویژه‌ای قرار داده است که در ادامه به آنها اشاره می‌شود:
۱ـ هیئت‌های مذهبی در طول تاریخ؛ به ویژه در طول تاریخ تشیع در ایران، عامل اصلی گسترش فرهنگ اسلامی میان مردم و نهادینه کردن آن بوده‌اند. رهبر معظم انقلاب درباره این موضوع فرموده‌اند: «ما مسلمان‌ها و به‌خصوص ما شیعیان، امتیازی داریم که دیگر ملیت‌ها و ادیان این امتیاز را به قدر ما ندارند و آن عبارت است از اجتماعات دینی که به شکل روبه‌رو، چهره به چهره، نفس به نفس تشکیل می‌شود که این را در جاهای دیگر دنیا و در ادیان دیگر کمتر می‌شود پیدا کرد هست؛ نه به این قوت، نه به این وسعت، نه به این تأثیرگذاری و محتواهای راقی.» (رهبر معظم انقلاب، ۱۳۸۷/۴/۴)
۲ـ هیئت‌های مذهبی، نقش هویت‌پذیری را ایفا می‌کنند. فرد با پیوند و وابستگی به این گروه‌ها، هم ارزش‌های آنان را می‌پذیرد و هم از آنها تبعیت می‌کند. گروه نیز می‌تواند بر نحوه‌ عمل به ارزش‌ها از سوی افراد نظارت داشته باشد. ارتباط میان افراد و پیوندهای گرمی که از دل این گروه بر می‌خیزد، همبستگی گروهی و در نتیجه دلبستگی به ارزش‌ها را تقویت می‌کند.
۳ـ اصلی‌ترین رسالت و کارکرد هیئت‌های مذهبی، اقامه عزاداری و سوگواری، ذکر مصیبت در شهادت حضرت سیدالشهدا، احیای فرهنگ پرشور و شعور و بالنده‌ عاشورا و تعظیم شعائر مذهبی و دینی است؛ اما آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش اجتماعی هیئت‌های مذهبی در جامعه و کارکرد آنها در برقراری تعاملات در سطوح گوناگون مردمی است.
امروزه هیئت‌های مذهبی به منزله شبکه مدیریت جامعه ایمانی و انقلابی به انقلاب و اسلام ادای دین می‌کنند؛ اما همان قدر که نقش هیئت‌ها برای ما اهمیت دارد، برای دشمنان ما نیز مهم و حیاتی است. آنها دریافته‌اند که هیئت‌های مذهبی به خوبی توانسته‌اند در برابر تهاجمات سخت و نرم، نظامی و فرهنگی، مرکز اصلی مقاومت و تربیت نیروی ولایی و مبارز باشند و در صف اول مبارزه با فساد و تهاجم قرار گیرند.
در واقع خطرناک‌ترین هجوم فرهنگی دشمن، ایجاد و سوق‌دهی تشیع بر اساس خواسته‌های آمریکا و انگلیس (تشیع انگلیسی) است و دشمن سعی دارد با ورود در هیئت‌ها، حوزه‌های علمیه و دیگر فضاهای مذهبی، افرادی را براساس میل خود پرورش دهد تا از آنها برای بدنام کردن و مشوش کردن چهره تشیع در انظار جهانیان استفاده کند.
هیئت‌های مذهبی در کنار کارکردهای مثبتی که دارند، با توجه به ساختار مردمی و غیر دولتی آن در صورت نبود نظارت و کنترل، برخی کارکردهای منفی نیز به عنوان نقاط ضعف و آسیب‌های آنها قابل مشاهده است که در صورت بی‌دقتی در معرفی و ترمیم آن می‌توانند به صورت تهدیدی این نقطه قوت فرهنگی و قدرت نرم نظام اسلامی را با مشکلات اساسی مواجه کنند.
آسیب‌هایی مانند «قمه‌زنی (که بازتاب بسیار نامناسب در جهان داشته و بیشترین فرصت را برای تخریب شیعیان در حال حاضر فراهم کرده است)، حمل علم،‌ ترویج و نصب شمایل ائمه‌ اطهار(ع)،‌ بی‌اعتنایی به شأن جلسات عزاداری،‌ به‌کارگیری موسیقی‌های نامناسب،‌ روضه‌های ساختگی،‌ زبان حال گوینده و سراینده،‌ تعبیرات غلوآمیز،‌ خرافات،‌ آشنا نبودن با فقه عزاداری و هیئت‌داری،‌ ترویج عرفان‌های کاذب،‌ بی‌توجهی به جنبه‌های حماسی واقعه عاشورا،‌ بی‌توجهی یا کم‌توجهی به حقوق مردم در عزاداری، نپرداختن به همه ابعاد دین، بی‌توجهی به نماز اول وقت، رقابت‌های ناسالم میان هیئت‌ها، داشتن توهم موفقیت، تشکیل هیئت‌های پاپ جدید و غفلت از مصالح جهان اسلام با ایجاد تفرقه و ارائه چهره خشن و افراطی از شیعیان در فضای رسانه‌ای و…» به منزله چالش و دغدغه‌های موجود در مورد کارکردهای منفی هیئت‌های مذهبی است.
علاوه بر این، توطئه‌های مخالفان تشیع و اسلام نیز در بیهوده خواندن، افراطی جلوه دادن، غیر توحیدی خواندن، آسیب‌شناسی‌های مغرضانه و تخریبی، طرح مباحث اختلافی و تفرقه‌افکن، ورود بدعت‌های نامناسب و تأیید نشده در عزاداری و… مباحثی است که مغرضانه یا جاهلانه برای تخریب هیئت‌ها مطرح می‌شود.
در واقع کارکردهای منفی ذکر شده، سبب می‌شود هیئت‌های مذهبی در راستای تقویت و ارتقای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران و اثرگذاری در حوزه کارکردهای مثبت و اصلی خود دچار چالش جدی شوند و نتوانند ظرفیت زیاد خود را در این زمینه به منصه ظهور برسانند.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید