بهره‌مندی از ظرفیت‌های ارز مجازی نیازمند اقدام فعالانه دولت است

«محسن رضایی‌صدرآبادی» کارشناس اقتصاد فضای مجازی در گفت‌وگو با صبح صادق

0
1715

«بیت‌کوین» یکی از ارزهای مجازی و به عبارت دیگر مهم‎ترین ارز مجازی حال حاضر است که چند وقتی است در کشور ما و در فضای‌ مجازی و رسانه‌ای هم مطرح شده ‌است؛ دلیل عمده‌ رواج آن به ماجرای بازگشت تحریم‌های آمریکا بر‌می‌گردد که در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۷ با خروج آمریکا از برجام حادث شد. به موازات این موضوع، بحث ارزهای مجازی و سازوکار موجود در این نظام پولی جدید برای دور زدن تحریم‌ها و کاهش اثرات تحریمی بر اقتصاد کشور با بهره‌گیری از این بستر مطرح شد. درباره امکان داشتن یا نداشتن چنین اقدامی با استفاده از ارزهای مجازی، بحث‌های رسانه‌ای جسته و گریخته‌ای مطرح شده است. نشریه «صبح ‌صادق» برای بررسی کارشناسی این موضوع به سراغ محسن رضایی‌‌صدرآبادی رفته است. وی دانشجوی دکتری اقتصاد اسلامی در دانشگاه امام صادق (ع) بوده و از سه سال پیش مدیر گروه اقتصاد فضای‌ مجازی مرکز تحقیقات و آینده‌پژوهی سازمان سراج است. وی همچنین سابقه کار پژوهشی ۸ ساله در حوزه ارزهای ‌مجازی دارد. برای اطلاع از جوانب گوناگون ارزهای مجازی، متن گفت‌وگوی ما را با این پژوهشگر جوان را در ادامه ملاحظه فرمایید:

* لطفاً درباره نحوه شکل‌گیری ارزهای مجازی توضیح بفرمایید و بگویید ارزهای ‌مجازی اساساً از چه زمانی و از سوی چه کسانی در دنیا مطرح شد و علل و زمینه‌های طرح آن چه بوده ‌است؟

ایده ارزهای ‌مجازی به یک واقعیت تاریخی بازمی‌گردد و آن، نقد نظام بانکی کنونی و حاکمیت دولت‌ها بر خلق پول در اقتصاد است که برای اولین بار طرفداران مکتب پولی اتریش مطرح کردند. نظر این مکتب این بود که دولت‌ها نباید در خلق پول و در حاکمیت پولی دخالت کنند. به اعتقاد این افراد، دخالت دولت‌ها و بانک‌های ‌مرکزی در این حوزه، سبب تورم و بحران‌های اقتصادی شدید می‌شود؛ اما ایده اولیه ارزهای‌ مجازی به طور مشخص در سال ۱۹۸۲ با مقاله آقای «دیوید چام» مطرح شد. او مطرح کرد که برای رهایی از نظام پولی و مالی حاکم بر جهان که در آن دولت‌ها سیاست‌گذار و حاکم آن نظام هستند، شرکت‌ها و مجموعه‌های مردمی به سراغ پول دیجیتال بروند. تاریخچه مفصلی در زمینه نحوه شکل‌گیری ارزهای ‌مجازی وجود دارد که به طور خلاصه می‌توان گفت، اولین شرکت تأسیس شده در این حوزه «دیجی‌کش» بود که جلوی فعالیت آن گرفته و این شرکت ورشکسته شد. در ادامه این روند تاریخی، «ایگولد» (طلای‌مجازی) در آمریکا مطرح شد که در سال ۲۰۰۷ کاربرد مجرمانه پیدا کرد و این پروژه نیز شکست خورد، تا اینکه در سال ۲۰۰۸ مقاله فردی با نام مستعار «ساتوشی ناکاموتو» منتشر شد که در آن بیت‌کوین را معرفی کرد. در این مقاله ۹ صفحه‌ای، این فرد ادعا کرد من می‌خواهم یک شبکه مالی ایجاد کنم که سِرور مرکزی نداشته و غیرمتمرکز باشد و بدون نیاز به واحد ارزیاب مرکزی، مانند دولت‌ها و بانک‌های ‌مرکزی، بتواند تراکنش‌ها و دارایی‌ها را مدیریت کند. پس از آن بود که شبکه‌ بیت‌کوین با برنامه‌ریزی open sorce (متن باز) رونمایی شد و در اختیار توسعه‌دهندگان قرار گرفت و به مرور زمان این شبکه با اقبال روبه‌رو شد.
نکته‌ای که درباره اقبال افراد به بیت‌کوین وجود داشت و شعار بیت‌کوین نیز بود این بود، که من حاکمیت دولت‌ها را در پشت سر خودم ندارم، بانک‌های‌ مرکزی بالای سر این شبکه متمرکز نیستند و هیچ دخالتی در آن ندارند.

* همان‌طور که گفتید، دولت‌ها پشتیبان این ارزهای مجازی نیستند. با وجود این، اعتبار این ارزها چگونه تضمین می‌شود و وضعیت ثبات ارزش آنها در آینده چگونه خواهد بود؟

بحث اعتبار ارزهای مجازی نیازمند توضیحات مفصلی است؛ ولی در بیان ساده می‌توانم بگویم که نظام پولی جدید بازیگران جدیدی پیدا کرده ‌است؛ در نظام ارزهای مجازی، مفاهیم جدیدی مانند استخراج و استخراج‌کنندگان به وجود آمده‌اند که هر یک از اینها یک نقشی بازی می‌کنند و برای اعتبار‌دهندگان نیز یک نقش در نظر گرفته شده ‌است. با این ‌حال، هنوز ارزهای مجازی استقلال کامل خود را از تصمیمات و سیاست‌گذاری دولت‌ها پیدا نکرده‌اند و همانند ارزهای بین‌المللی امروز، اگر یک دولتی استفاده از ارزهای مجازی را ممنوع و محدود کند در ارزش آن مؤثر خواهد بود. حتی شایعه‌های مطرح درباره بیت‌کوین بر ارزش آن تأثیر مثبت و منفی داشته ‌است. برای نمونه خبری منتشر شد که چین بیت‌کوین را ممنوع کرد؛ به ‌دنبال این خبر ارزش بیت‌کوین افت شدیدی داشت یا بالعکس، انتشار خبری در اواخر سال ۲۰۱۶ مبنی بر اینکه آمریکا اجازه راه‌اندازی خودپردازهای بیت‌کوین در شهر نیویورک را داده بود، یک اعتمادی را در بازار بیت‌کوین ایجاد کرد و در بازه زمانی کوتاهی ارزش بیت‌کوین نزدیک به سه هزار دلار بالا رفت. همچنین خبر آزادسازی معاملات با بیت‌کوین در بورس شیکاگو به افزایش نزدیک به سه هزار دلاری قیمت بیت‌کوین منجر شد.
البته علت این تأثیرپذیری‌ها به شعاع محدود بازار ارزهای مجازی نیز مربوط می‌شود. به عبارت دیگر، اگر فراگیری ارزهای مجازی روز به روز افزایش یابد و همچون ارزهای بین‌المللی موجود مورد استقبال و استفاده مردم قرار گیرد، میزان تأثیر قدرت کشورها و حاکمیت‌ها بر ارزشآن کاهش خواهد یافت.
اگر این ارزها، به جز مبادلات، در معاملات نیز ارزشمند شوند، یعنی بازار حاضر باشد در ازای دریافت بیت‌کوین یا هر ارز مجازی دیگر، کالا بفروشد، در آن صورت اعتباری که مدنظر است برای ارز مجازی به وجود خواهد آمد. همین اتفاق می‌تواند از سوی شرکت‌های خصوصی یا عموم مردم یا دولت‌ها انجام شود.

* آیا در مقطع فعلی، با هیچ یک از ارزهای مجازی تبادل کالایی صورت نمی‌گیرد؟

الآن حجم گسترده‌ای از معاملات ارزهای مجازی برای خرید و فروش و سرمایه‌گذاری است، ولی این به‌این معنا نیست که الآن هیچ مبادله کالایی وجود ندارد. در حال حاضر، بخش‌هایی از اقتصادهای چین، ژاپن، استرالیا و یک سری از فروشگاه‌ها، کالا می‌فروشند و در قبال آن بیت‌کوین دریافت می‌کنند؛ ولی وضعیت غالبی که الآن وجود دارد، سرمایه‌گذاری برای خرید بیت‌کوین و ارزهای مجازی یا معامله و دست به دست شدن این ارزها به امید افزایش ارزش آن است.

* ارزهای مجازی چه قابلیت‌ها و ظرفیت‌های دیگر اقتصادی دارند و وضعیت فعلی آنها در کشور ما چگونه است؟

اگر ما بازیگر اصلی حوزه ارز مجازی و نظام پولی مجازی شویم، برای ما یک سری ظرفیت‌ها و قابلیت‌ها به وجود می‌آید. منظور بنده از بازیگر اصلی این است که برای نمونه اگر یک زمانی ما به صورت حاکمیتی ورود می‌کردیم و استخراج این ارزها را به دست می‌گرفتیم و بانک‌های بزرگ جهان و صرافی‌های بین‌المللی جهان، تبادل ارزهای مجازی را برای ما انجام می‌دادند می‌توانستیم بازیگر اصلی در این حوزه شدیم، اما الآن این وضعیت حاکم نیست و هنوز دولت ما موضع مشخصی در خصوص بازار ارزهای مجازی اعلام نکرده است، همچنان اینکه دولت می‌خواهد در این حوزه ورود کند یا می‌خواهد ارزهای مجازی را ممنوع کند، مشخص نیست و در بلاتکلیفی هستیم. با وجود این، حتی در وضعیت فعلی نیز یک سری ظرفیت‌های خرد برای اقتصاد کشورمان در حوزه ارزهای مجازی وجود دارد. برای دور زدن برخی تحریم‌های مالی و بانکی، می‌توان در مبادلات خرد بین تجار کشورمان با کشورهای دیگر از ظرفیت ارزهای مجازی بهره برد که البته لازمه چنین کاری نیازمند حجم بالایی از مبادلات بیت‌کوین است.
در حال حاضر، بیت‌کوین مالکیت ۶۰ درصد از بازار ارزهای مجازی را در اختیار دارد و اگر نفت را با بیت‌کوین مبادله کنیم، فروش روزانه نفت ما در مقطع فعلی حدود ۱۵ هزار بیت‌کوین می‌شود. مبادله بیت‌کوین در این سطح، با توجه به بازار کوچک مبادلات کالایی با بیت‌کوین، رقمی نجومی می‌شود و یک انقلاب و تحول در این حوزه به شمار می‌آید.
کل دارایی موجود در بازار ارزهای مجازی حدود ۲۰۰ میلیارد دلار است؛ ولی حجم مبادلات کالایی در آن پایین است و اگر ما بخواهیم این میزان مبادله را در این بازار انجام دهیم، لازمه آن این است که به صرافی‌های بزرگ دنیا مراجعه کنیم که این صرافی‌ها عموماً آمریکایی هستند یا تحت نظر قوانین پولی و مالی آمریکایی عمل می‌کنند. از طرفی، جابه‌جایی ارز مجازی درشت از این طریق، آسیب‌ها و موانع خاص خود را دارد. در چنین وضعیتی، ما باید با اکانت‌های فیک، با مستندسازی و نام‌و‌نشان‌های مستعار در آن صرافی‌ها حساب باز کنیم و اگر هر لحظه در این چرخه مشخص شود که طرف ایرانی و دولت ایران یک طرف این مبادلات است، این خطر وجود دارد که هر لحظه مبادلات را متوقف کرده و پول‌ها و دارایی‌های ما را بلوکه کنند؛ از این رو همه کسانی که در این صنعت فعال هستند به این نکته اذعان دارند که در حال حاضر هنوز مبادلات نفتی و تحریم‌های بزرگ با استفاده از ظرفیت بازار ارزهای مجازی انجام‌شدنی نیست؛ ولی امکان اینکه یک تاجر با یک تاجر دیگر مبادله کالایی انجام دهد، وجود دارد.
فرصت بهینه در حوزه ارزهای مجازی برای کشور ما این است که اگر ما یک سیاست فعالانه با ایجاد پیمان پولی مجازی با کشورهای دوست ایجاد کرده و یک ارز مجازی بین‌الدولی تعریف کنیم، این قابلیت وجود دارد که حتی در مبادلات بزرگ مالی نیز از این طریق به راحتی اقدام کنیم و هیچ تهدیدی از ناحیه تحریم‌های پولی و بانکی آمریکا نداشته باشیم.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید