اگر شورای نگهبان نبود

0
293

۲۶ تیر ماه سالروز تأسیس نهاد «شورای نگهبان» است. با توجه به اهمیت و جایگاه این نهاد در قانون اساسی جمهوری اسلامی از یک‌سو و دیدگاه‌های متفاوت مثبت و منفی نسبت به جایگاه و بعضاً عملکرد و کار ویژه‌های آن از سوی دیگر این ایام فرصت مناسبی است تا صاحبنظران و کارشناسان و اصحاب رسانه، برای تنویر افکار عمومی به این موضوع بپردازند. شورای نگهبان از جهت رسالت و فلسفه وجودی، همچنین از جهت کارکردی طی چهل سال گذشته، از منظرها و زوایای گوناگون، قابلیت بحث‌ها و بررسی‌های فراوان دارد؛ اما در این نوشتار کوتاه، به این پرسش پاسخ داده خواهد شد که اگر شورای نگهبان در ساختار حقوقی و قانون اساسی جمهوری اسلامی با مختصات کنونی وجود نداشت، وضعیت اکنون چگونه بود؟
برای پاسخ کوتاه و منطقی و فارغ از هر نوع جهت‌گیری سیاسی به این پرسش باید گفت:
۱ـ شورای نگهبان یک نهاد نظارتی، صیانتی و کنترلی است. به حکم منطق و عقل در همه شئون حیات اجتماعی وجود چنین نهادهای نظارتی و کنترلی به صورت بالنده و پیشرونده یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. بر اساس همین ضرورت عقلی و تجربه شده در همه جوامع و کشورهای موفق و پیشرفته، در هیچ کشوری نمی‌توان حوزه‌ای را یافت که در آن، مکانیزم‌های کنترلی تعریف نشده باشد. در هر عرصه‌ای که باید استانداردها، نر‌م‌ها، هنجارها، قواعد و مقررات رعایت شود، حتماً دستگاه‌‌ها، نهادها، سازمان و مکانیزم‌های نظارتی و کنترلی را برای رعایت آن قوانین و استانداردها منظور می‌کنند. حوزه قانون‌گذاری و انتخابات، از جمله مهم‌ترین حوزه‌ها در عرصه‌ سیاست و اداره کلان هر جامعه و کشوری است. قانون اساسی به عنوان یک سند بالادستی و میثاق ملی، آن معیار کلان و اصلی برای انجام همه کارها و از جمله قانون‌گذاری و برگزاری انتخابات است. در جمهوری اسلامی آن نهاد نظارتی و کنترلی برای حوزه‌های تقنینی و انتخابات، شورای نگهبان است. وظیفه ذاتی ‌شورای نگهبان صیانت از قانون اساسی است. شورای نگهبان براساس فلسفه وجودی‌اش، از وضع قوانین مغایر با قانون اسلامی و شرع مقدس جلوگیری می‌کند. همچنین طبق قانون اساسی، در جمهوری اسلامی اداره کشور ایران به آرای مردم متکی است و بر همین اساس، مسئولان اداره‌کننده کشور، باید از طریق انتخابات و رأی مردم مشخص و انتخاب شوند. قانون اساسی انتخابات را از جنبه‌های گوناگون و از جمله شرایط کاندیداها برای هر نوع مسئولیت مشخص کرده است. بدیهی است نظارت بر انتخاباتی که از طریق آن افراد وارد ساختار قدرت سیاسی می‌شوند، از اهمیت بالایی برخوردار است. قانون اساسی جمهوری اسلامی، صلاحیت این نوع نظارت‌ها را به نهاد شورای نگهبان داده است. قابل توجه اینکه، در دیگر کشورهای جهان هم این نوع نهادها و سازمان‌ها، با عناوینی، چون شورای قانون اساسی، دادگاه قانون اساسی و دیوان عالی فدرال با ماهیت و رویکرد نظارتی و کنترلی وجود دارد.
۲ـ انتخابات مظهر مردم‌سالاری دینی در کشور ایران است. تحقق آرمان‌ و اهداف انقلاب اسلامی در گرو آن است که افراد مؤمن، متعهد، پاکدست و انقلابی براساس معیارهای اسلامی و قانونی وارد ساختار قدرت شوند. نظارت بر این مهم بر عهده شورای نگهبان است. در چهل سال گذشته، یکی از چالش‌های اصلی در بحث انتخابات، موضوع احراز صلاحیت‌ها از سوی شورای نگهبان بوده است. همواره این شورا مورد هجوم و تخریب برخی از جریان‌ها، گروه‌ها و افراد طی سال‌های پس از انقلاب قرار گرفته؛ تنها دلیل این هجوم، ممانعت شورای نگهبان از ورود افراد فاقد صلاحیت به عرصه رقابت‌های انتخابات بوده است. اسناد و مدارک موجود نشان می‌دهد، عمده کسانی که شورای نگهبان صلاحیت‌شان را برای انتخابات تأیید نکرده، دارای فسادهای اخلاقی، مالی و وابستگی به گروه‌های ضد انقلاب و غیر قانونی بوده‌اند.
۳ـ اگر انقلاب اسلامی به چهل سالگی رسیده و این انقلاب، تنها انقلابی است که یک چله پرافتخار را بدون خیانت به آرمان‌هایش پشت سر گذاشته، یکی از دلایل اصلی آن، خوب عمل کردن نهادهای صیانتی، نظارتی و کنترلی همانند شورای نگهبان است. بنابراین می‌توان گفت، اگر شورای نگهبان نبود و این نقش نظارتی را در انطباق مصوبات مجلس شورای اسلامی با شرع مقدس و قانون اساسی نداشت و همچنین در احراز صلاحیت‌ها برای تصدی مسئولیت‌ها نقش‌آفرینی نمی‌کرد، معلوم نبود انقلاب اسلامی در همان سال‌های اول دچار چه سرنوشتی می‌شد. رهبر حکیم انقلاب اسلامی، ‌بود و نبود شورای نگهبان را همانند بود و نبود جمهوری اسلامی دانسته و با چنین مقایسه‌ای نقش و اهمیت و جایگاه شورای نگهبان را در حفظ جمهوری اسلامی بیان می‌دارند. اگر امروز جمهوری اسلامی به عنوان یک قدرت منطقه‌ای و با رویکردها و جهت‌گیری‌های انقلابی، در حال پیشرفت و زمینه‌سازی برای بنای تمدن اسلامی است، بدون تردید سهم و نقش شورای نگهبان در صیانت از جمهوری اسلامی، محتوا و رویکرد انقلابی تعیین‌کننده است.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید