نوشته‌ها

جوانی

تضمین عدالت با اقتدار قضایی

عدالت و برپایی آن در جامعه، از مطالبات اصلی و عمومی مردم است. مردم تشنه عدالت هستند و اساساً عدالت، شعار اصلی حکومت اسلامی به شمار می‌آید. به تعبیر رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، اگر شعار عدالت از جمهوری اسلامی گرفته شود، دیگر هیچ حرفی برای گفتن ندارد. عدالت در تمامی ادیان الهی و به‌ویژه در دین مبین اسلام، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. عدالت برای شعار دادن نیست، ‌بلکه شاخصی برای حرکت و رسیدن به قله‌های انسانیت است. اگر عدالت به‌مثابه شعار هم انتخاب می‌شود، دارای ارزش ذاتی بوده و هرگز نباید فراموش گردد، تا سرانجام در پرتو کار و تلاش و همت‌های بلند، روزی محقق شود.
قانون در هر جامعه‌ای نقشه راه است و از آینده یک ملت خبر می‌دهد. قانون در هر جامعه‌ای نشان می‌دهد که مردم قرار است بر کدام قله‌ها و با چه مختصاتی قرار گیرند. رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی منتهای پیاده‌سازی قوانین در جمهوری اسلامی را اینچنین توصیف می‌فرمایند: «مجموعه قوانین در نظام جمهوری اسلامی نباید به یک قله منتهی شود و آن عبارت است از عدالت؛ بالعدل قامت السماوات و الارض عدالت در بنیان عالم و آفرینش نقش اساسی دارد؛ یعنی سنت آفرینش، عدل است و هر نظام اجتماعی اگر به دنبال این سنت طبیعی و قانون الهی آفرینش حرکت کرد، ماندگار و موفق و کامیاب است.»
آری مسیر کامیابی، سعادت و خوشبختی ملت ایران، جز مسیر عدالت، نیست. عدالت آیینه تمام‌نمای تمامی شعارهای انقلاب اسلامی و آرمان‌ها و اهداف بلند ملت ایران در این انقلاب است. بنابراین عدالت و پیاده‌سازی آن در تمامی حوزه‌ها و ساحت‌های زندگی فردی و اجتماعی، باید مورد توجه جدی قرار گیرد. حکومت متولی عدالت در ساحت اجتماعی است و در نظام سیاسی ایران، تضمین این مهم با قوه ‌قضائیه است. رهبر معظم انقلاب اسلامی که طی ۲۶ سال گذشته به صورت مستمر و جدی بر پیاده‌سازی عدالت تأکید داشته‌اند، مرجع تضمین‌کننده عدالت در جامعه را این‌گونه معرفی می‌کنند: «چه مرجعی باید این عدالت را تضمین کند؟ قوه قضائیه. چه مراکزی باید آن را اجرا کنند؟ همه دستگاه‌ها. در عین حال اگر دستگاه‌ها در اجرای عدالت تخلف کردند، آن ترازوی دقیقی که می‌تواند این تخلف را بدون اغماض تشخیص دهد و بعد آن دست‌وپنجه قدرتمندی که می‌تواند متخلف را به‌ سزای تخلفش برساند، کیست؟ قوه قضائیه.»
در این کلام کوتاه مستند به قانون اساسی، تکلیف روشن است. در اصل ۱۵۶ قانون اساسی آمده است: «قوه قضائیه قوه‌ای است مستقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتمای و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت و عهده‌دار وظایفی است.» احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی‌های مشروع و نظارت بر حسن اجرای قوانین از جمله وظایفی است که در ذیل اصل ۱۵۶ برای قوه قضائیه برشمرده شده است. بنابراین متولی اصلی عدالت در نظام جمهوری اسلامی که از شعارهای اصلی حکومت اسلامی است و مردم برای اقامه آن انقلاب کردند، قوه قضائیه است.
قوه قضائیه برای اینکه بتواند عدالت را در جامعه تضمین کند، باید قدرتمند باشد. اگر طی ۳۶ سال گذشته دستگاه قضا به‌شایستگی نتوانسته در کشور تحقق عدالت را تضمین کند، یکی از دلایل اصلی‌ آن، ضعف این دستگاه و برخوردار نبودن از آن اقتدار بایسته است. در هفته گذشته و به مناسبت هفته قوه قضاییه، رئیس و مسئولان این قوه با مقام معظم رهبری دیدار کردند و معظم‌له در این دیدار، سخنان مهمی را درباره دستگاه قضا ایراد نمودند. یکی از محورهای مهم بیانات رهبر فرزانه انقلاب اسلامی در این دیدار، ضرورت اقتدارطلبی در قوه قضائیه در حکم ضامن حفظ استقلال این قوه و پشتیبان اجرای وظایف دستگاه قضا بود.
معظم‌له در این‌باره فرمودند: «اقتدارطلبی قوه قضائیه، قدرت‌طلبی متعارف سیاسی و جناحی نیست، بلکه به معنای قاطعیت و ایستادگی بر سر حرف حق است.»
آری دفاع از عدالت، دفاع از حق، مقابله با فساد و مفسدان، ساکت کردن قلدران زیاده‌خواه، کوتاه کردن دست متعرضان به بیت‌المال،‌ برخورد با دانه‌درشت‌ها، اعمال قانون درباره آقا‌زاده‌های خاصه‌خوار و در نهایت، مجازات متخلف برخوردار از موقعیت قدرت و ثروت، اقتدار نیاز دارد. قوه قضائیه ضعیف نمی‌تواند این کارهای بزرگ و سنگین را انجام دهد. براساس این منطق،‌ همه کسانی که خواهان اجرای عدالت در کشور هستند، ‌باید به مقتدر شدن دستگاه قضا، کمک کنند و آن را تقویت نمایند. بدیهی است که ضعیف شدن دستگاه قضا، ‌آرزوی متخلفان،‌ مفسدان و غارت‌کنندگان بیت‌المال است. بررسی‌ها نشان می‌دهد طی ۲۶ سال گذشته، قدرتمند کردن دستگاه قضا برای اجرای عدالت،‌ یکی از توصیه‌های همیشگی مقام معظم رهبری به مسئولان قوه قضائیه بوده است.
معظم‌له در سال ۱۳۸۰ در دیدار با مسئولان دستگاه قضا در همین باره می‌فرمایند: «وظیفه اساسی دستگاه قضایی چیست؟ عبارت است از دفاع شجاعانه و قدرتمندانه از عدالت. روح کار، ‌این است. اجرای قوانین،‌ وظیفه همه است؛ اما تخلف از قوانین،‌ جرمی است که دستگاه قضا به آن رسیدگی می‌کند.»
در قانون اساسی سازوکارهای اقتدار قضایی پیش‌بینی شده و هر نوع ضعف قانونی احتمالی را می‌توان از طریق وضع قوانین جدید یا اصلاح قوانین موجود مرتفع کرد. مسئولان قضایی باید توصیه‌های رهبر حکیم انقلاب اسلامی مبنی بر اقتدار قضایی را جدی گرفته و دستگاه قضا را به موقعیت متناسب با وظایف و فلسفه وجودی‌اش که همانا تضمین عدالت است، برسانند. اگر اینچنین نکنند، وضعیتی پیش می‌آید که رهبر معظم انقلاب اسلامی در همان دیدار سال ۱۳۸۰ آن را، ‌اینگونه گوشزد فرمودند: «بنابراین اگر قوه قضائیه حضور نداشته باشد،‌ یا قدرت نداشته باشد، یا شجاعت نداشته باشد،‌ یا امکان کار نداشته باشد، یا خدای‌ناکرده دچار ضعف‌های داخلی باشد، مطلقاً در جامعه، عدالت تضمین ندارد. اهمیت قوه قضائیه از اینجا ناشی می‌شود. پس دفاع شجاعانه و قدرتمندانه از عدالت در جامعه، وظیفه قوه قضائیه است.»
بررسی‌ها نشان می‌دهد طی سال‌های اخیر، ‌دستگاه قضا در مسیر اقتدارطلبی به حرکت درآمده و مسئولان این دستگاه، مصمم هستند ضعف‌های آن را برطرف سازند. برخورد با دانه‌درشت‌ها و آقازاده‌ها با وجود فشارهای سنگین بر دستگاه قضا نشانه این حرکت است. حرکت در مسیر اقتدارطلبی دستگاه قضا برای اجرای عدالت را باید به فال نیک گرفت و باید مسئولان امر در این دستگاه سرنوشت‌ساز را، در این‌باره یاری رساند.

دکتریدالله جوانی