تحلیل هفته | پیشگامان انقلابی‌گری

1906032_200

مهدی سعیدی/ شانزدهم آذر سرآغار تثبیت حرکت جنبش دانشجویی در ریل انقلابی‌گری و مبارزه با استعمار و استبداد است. درست آن زمان که در فردای پیروزی کودتای انگلیسی ـ آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فصل حاکمیت مطلق استبداد و سرکوبی مبارزان و انقلابیون و آزادیخواهان سر رسیده بود، این تنها دانشگاه و جنبش دانشجویی بود که می‌توانست بار دیگر پرچم مبارزه با استبداد و استعمار را به دست گیرد و از رسالتی تاریخی برای خود سخن گوید که از دیگر طبقات اجتماعی و نهادها کمتر انتظار تحقق آن می‌رفت.
در این ایام خبر برقراری روابط مجدد ایران و بریتانیا و همچنین سفر ریچارد نیکسون، نایب رئیس جمهوری وقت آمریکا، حکایت از نمایش قدرت طراحان اصلی پشت صحنه کودتا در مقابل چشم ملت ایران داشت و این پیام را تداعی می‌کرد که هرگونه مقاومت در برابر سیطره ابرقدرت‌ها در نهایت به سرنگونی و کودتا خواهد انجامید! این حرکت نمی‌توانست بدون واکنشی درخور از سوی صدای وجدان ملت همراه نباشد. این فرصت برای فریاد زدن در شب ظلمت‌زده کودتا، در نیمه آذرماه ۱۳۳۲ مهیا شد و با ریخته شدن خون سه شهید دانشگاه، اولین سپیده شکست و رسوایی کودتا سر زد و ماهیت آمریکایی‌ـ انگلیسی کودتاگران عیان شد و این روز چون چراغ هدایتی برای جنبش دانشجویان شد تا حفظ روحیه انقلابی‌گری و مبارزه با استعمار و استبداد را به‌مثابه مهم‌ترین شاخصه‌های هویت‌بخش جنبش دانشجویی در ادوار مختلف در وجود خود تمرین و بازخوانی کند.

از فردای همان روز بود که دشمنان زخم‌خورده این ملت که از بیداری دانشجویان به خشم آمده بودند، بر آن شدند تا راهبرد استحاله جنبش دانشجویی را با سرگرم کردن دانشجویان به نیازهای حقیر، از روحیه انقلابی‌گری تهی سازند، تا پیشگامان مبارزه با بیگانگان را عملاً از صحنه مبارزه خارج کنند! استفاده از شیوه‌های مختلف تهدید، تطمیع، تحریف و تقویت ایدئولوژی‌های التقاطی و الحادی و ماتریالیستی و مشغول کردن جوانان دانشجویی به لذت‌های مادی و جنسی، مهم‌ترین شیوه‌هایی بود که در طول ربع قرن حاکمیت پهلوی پس از کودتای ۱۳۳۲ برای مهار دانشگاه دنبال شد؛ اما حاصل آن انقلابی الهی بود که جوانان و دانشجویان در آن نقش مهمی برعهده داشتند.
جنبش دانشجویی با پیروزی انقلاب اسلامی با تحول و تعالی عمیقی مواجه شد و انقلاب اسلامی آرمان‌ها و فرصت‌هایی را پیش روی این جریان قرار داد که پیش از آن فرصت ظهور و بروز آن فراهم نبود. سرآغاز حرکت جدید جنبش دانشجویی را می‌توان در ماجرای تسخیر لانه جاسوسی مشاهده کرد که رهبر بزرگ نهضت ملی ایران آن را «انقلاب دوم؛ انقلابی بزرگ‌تر از انقلاب اول» نامید! این روز که بعدها به روز ملی مبارزه با استکبار جهانی شهرت یافت، اوج تجلی روحیه انقلابی‌گری و نفرت ملت ایران از جنایات و زیاده‌خواهی‌های آمریکایی‌ها در طول ربع قرن اخیر بود که سردمدار این رسواگری را جنبش دانشجویی بر عهده گرفت. در این روز جنبش دانشجویی جاسوسخانه آمریکایی‌ها را به سخره گرفت و تاریخ جدیدی از روابط ملت ایران و آمریکا آغاز شد؛ رابطه‌ای تقابلی که تا به امروز نیز این تقابل ادامه داشته است.

روحیه انقلابی
آنچه با مرور چند دهه‌ای تاریخ شکل‌گیری جنبش دانشجویی می‌توان به ان اشاره کرد این است که شاخصه مقوّم و حیات‌بخش هویت دانشجویی، شاخصه «انقلابی‌گری» است. درباره مفهوم انقلابی‌گری سخنان فراوانی گفته شده است و گرایش‌های سیاسی مختلفی تلاش کرده‌اند کلیدواژه انقلابی را مطابق با جهت‌گیری خود تعریف کنند.
بخشی از جریان‌های سیاسی، انقلابی‌گری را معادل روحیه نفی و مبارزه تعریف کرده‌اند و انقلابی را کسی می‌دانند که در چارچوب هیچ نظم و نظامی نگنجیده و همواره در جایگاه اپوزیسیون، برانداز و ضد نظام قرار دارد. در این نگاه اصالت با مبارزه است و با تبدیل شدن انقلاب به نظام و پایان مبارزه، مرگ انقلاب فرارسیده است؛ لذا انقلابی نباید تسلیم و عمله نظام مستقر شود؛ چرا که فرآیند تبدیل نهضت به نظام، فرآیند مرگ انقلاب و انقلابی است!
اما در نگاه اسلام انقلابی، انقلابی‌گری مرادف با گزاره «مبارزه به مثابه هدف» نیست. مبارزه در تفکر اسلامی معطوف به نتیجه معنا می‌یابد و برای تحقق آرمان‌های بزرگ‌تری چون عدالت، معنویت و اقامه دین حق به کار می‌آید. انقلابی‌گری یعنی تسلیم وضع موجود نشدن و برای تحقق آرمان‌های بزرگ الهی و انسانی مجاهدت و تلاش کردن و منافع فردی را در راه آرمان‌ها نادیده گرفتن. قرار نیست انقلابی‌گری تنها در حد شعار دادن تقلیل یابد؛ بلکه تحقق عینی و عملی آمال انقلابیون واقعیتی است که این مهم تنها از طریق تشکیل حکومت اسلامی ممکن خواهد شد و نظام اسلامی ساختاری است که از تعین روحیه انقلابی حاصل آمده است. با این نگاه تلاش برای حفظ نظام اسلامی مادامی که هدف آن اقامه همه آرمان‌های الهی ـ انسانی است، خود عین انقلابی‌گری و مهم‌ترین آن است.
در این نگرش وظیفه انقلابیون حفظ، نگهداری و مراقبت از انقلاب در برابر وادادگی و تحریف و استحاله و نفوذ است. طبیعت آدمی میل به ثبات و محافظه‌کاری دارد؛ اما روحیه انقلابی‌گری در تلاش است تا اراده‌ها را معطوف به هدف تعریف کرده و از تزلزل و تغافل پیش از رسیدن به قله آرمان‌ها جلوگیری کند. انقلابیون و روحیه انقلابی موتور حرکت جامعه است و اگر این موتور خاموش شود، دوران زوال تمدنی یک ملت و جامعه فرا خواهد رسید.

دانشجویان و شاخصه انقلابی‌گری
انقلابی‌گری وضعیتی است که هم در حوزه باورها مؤلفه‌هایی دارد و هم در حوزه رفتارها می‌توان شاخصه‌‌هایی برای آن تعریف کرد. در این بین تبیین این مؤلفه‌ها و شاخصه‌ها در هر عصری نیازمند مفسری حکیم است که با توجه به شناخت موقعیت به درستی تصویر درستی از انقلابی‌گری ارائه دهد. در این راستا حکیم فرزانه انقلاب اسلامی در آخرین سخنرانی سالیانه‌شان که در سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره) ایراد فرمودند و از اهمیت راهبردی برخوردار است، شاخصه‌های انقلابی‌گری را تبیین کردند؛ شاخصه‌‌هایی که جریان دانشجویی کشور به‌مثابه پیشگام انقلابی‌گری باید مدنظر قرار دهد:
شاخصه اوّل، پایبندی به مبانی و ارزش‌های اساسی انقلاب؛
شاخصه دوّم، هدف‌گیری آرمان‌های انقلاب و همّت بلند برای رسیدن به آنها؛
شاخصه سوّم، پایبندی به استقلال همه‌جانبه‌ کشور، استقلال سیاسی، استقلال اقتصادی، استقلال فرهنگی و استقلال امنیتی؛
شاخصه چهارم، شناخت دشمن، حسّاسیت در برابر دشمن و کار دشمن و نقشه‌ دشمن و عدم تبعیت از او(جهاد کبیر)؛
شاخصه پنجم، تقوای دینی و سیاسی که شاخصه بسیار مهمی است.
به فرموده معظم‌له «این پنج شاخصه اگر در کسی وجود داشته باشد، قطعاً انقلابی است.» قابل توجه آنکه در برابر تحقق هر یک از شاخصه‌های برشمرده جریان‌های معاند جنبش دانشجویی در تلاشند تا مانع شکل‌گیری جنبش دانشجویی تراز انقلاب اسلامی شوند. کافی است رسانه‌های مختلف جریان معاند را مرور کنید تا مشخص شود در جنگ نرم رسانه‌ای ایجاد شده، چطور تحریف و تخریب مبانی و ارزش‌های انقلاب اسلامی، زیر سؤال بردن استقلال و تشویق وابستگی، حساسیت‌زدایی از دشمن و اعتماد به آن، اباحی‌گری و دنیاگرایی و سستی و رخوت و سبک زندگی غربی (بخوانید غیر انقلابی) به انحای مختلف ترویج می‌شود و جوانان انقلابی را به تسلیم دعوت می‌کند!
با محور قرار دادن مؤلفه‌های برشمرده جنبش دانشجویی خواهد توانست خود را در تراز پیشگام و پرچمدار انقلابی‌گری در جامعه اسلامی مطرح کند.

ترویج روحیه انقلابی
پس از نهادینه کردن روحیه انقلابی، نوبت انجام رسالت‌هایی اجتماعی است که از یک جریان انقلابی در جامعه امروز انتظار می‌رود. اگر جریان دانشجویی رسالت اصلی خود را ترویج و تقویت روحیه انقلابی قرار دهد، در مرحله تاکتیک‌ها، وظایف مختلفی بر عهده دارد که برخی از مهم‌ترین آنها در زمانه ما به شرح زیر است:
۱ـ شاید بتوان با صراحت گفت که یکی از وظایفی مهمی که در مسیر تقویت و فراگیر کردن روحیه انقلابی بر عهده دانشجویان است، مسئله گفتمان‌سازی است. دانشجویان وظیفه دارند ابعاد مفهوم انقلابی‌گری و مؤلفه‌های آن را در جامعه بسط دهند و این انتظاری است که امروز از جنبش دانشجویی می‌رود، همان‌طور که سال‌ها به این وظیفه عمل کرده است. رهبر معظم انقلاب سال‌ها پیش در وصف این جنبش فرموده بود: «دانشجوها گفتمان‌ساز بوده‌اند، فضای فکری ساخته‌اند، گفتمان‌های سیاسی و انقلابی را در جامعه حاکم کرده‌اند که در موارد زیادی این وجود داشته.» (۲۴/۹/۱۳۸۷)
ایشان تأکید دارند که «دانشجو تصمیم‌ساز است؛ دانشجو گفتمان‌ساز است. شما وقتی که یک آرمانی را دنبال می‌کنید، می‌گویید، تکرار می‌کنید و بجد پای آن می‌ایستید، این یک گفتمان در جامعه ایجاد می‌کند، این موجب تصمیم‌سازی می‌شود… کسی از عزیزان از قول مرحوم شهید بهشتی، نقل کردند که ایشان فرمودند که «دانشجو مؤذّن جامعه است؛ وقتی که خواب بماند، مردم هم خواب می‌مانند»؛ خب، تعبیر خوبی است؛ شما می‌توانید بیدارکننده باشید، می‌توانید گفتمان‌ساز باشید، به‌هیچ‌وجه تصوّر نکنید که این کارهای دانشجویی شما، کارهای بی‌اثری است.»(۲۰/۴/۱۳۹۴)
۲ـ حضور در عرصه‌های مختلف انقلاب و اعلام مواضع انقلابی یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که از تشکل‌هایی دانشجویی انتظار می‌رود. امروز حوادث مختلفی در عرصه‌های گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی رخ می‌دهد که اعلام نظری برخاسته از آرمان‌ها و فارغ از تعلقات سیاسی ـ جناحی بسیار راه‌گشا خواهد بود. در این راستا رهبری معظم انقلاب توصیه می‌کنند که «حضور فکری؛ مواضع شما روشن باشد… تحلیل‌تان را مردم بدانند، منعکس کنید.»(۱۲/۴/۱۳۹۵)
۳ـ مسئله تبیین یکی دیگر از وظایفی است که از جریان دانشجویی پیشرو انتظار می‌رود. امروز در عرصه جنگ نرم دشمن و با توجه به گسترش و عمومی شدن رسانه‌ها و فضای مجازی، فرصت مناسبی برای هجمه به همه باورهای انقلابی فراهم آمده است که مقابله با آن جهادی عظیم و همه‌جانبه می‌طلبد که دانشجویان به مثابه افسران جوان جنگ نرم، در خط اول این صف‌آرایی و مبارزه قرار دارند. به فرموده حکیم انقلاب؛ «تبیین اساس کار ما است. ما با ذهن‌ها مواجهیم، با دل‌ها مواجهیم؛ باید دل‌ها قانع بشود. اگر دل‌ها قانع نشد، بدن‌ها به راه نمی‌افتد، جسم‌ها به‌کار نمی‌افتد؛ این فرقِ بین تفکّر اسلامی و تفکّرات غیراسلامی است.»(۱۲/۴/۱۳۹۵)
۴ـ ارتقای سطح آگاهی سیاسی و دینی یکی دیگر از وظایف خطیری است که در جهان پیچیده امروز دانشجوی جوان برای ترویج گفتمان انقلابی‌گری سخت بدان نیازمند است و به همین دلیل است که رهبر معظم انقلاب تأکید دارند؛ «سطح آگاهی سیاسی و دینی خودتان را افزایش بدهید. نگویید ما همه چیز را بلدیم، به همه چیز مسلّطیم؛ نه، گاهی سطح آگاهی‌های سیاسی کم است، گاهی سطح آگاهی‌های دینی کم است… آگاهی‌های علمی دینی و سیاسی خودتان را افزایش بدهید.»
۵ـ پیشگامی در مبارزه با فساد را می‌توان یکی دیگر از شاخصه‌های عینی روحیه انقلابی دانشجویان دانست. دانشجویان همواره در طول تاریخ انقلاب اسلامی پرچمدار عدالت‌خواهی بوده‌اند و با مظاهر اشرافیت و فساد مقابله کرده‌اند. تداوم این وضعیت و پیشگامی در این عرصه یکی از مطالباتی است که بارها امام جامعه اسلامی مورد تأکید قرار داده‌اند، به‌ویژه در دهه چهارم انقلاب که پیشرفت و عدالت بر آن نام نهاده‌اند. حقیقت تلخ آن است که امروزه فساد در عرصه‌های مختلف اقتصادی در جامعه ریشه دوانده و به معضلی پیش روی پیشرفت کشور بدل شده است. آفت فساد نه تنها چرخ اقتصاد کشور را دچار مشکل می‌کند، که مهم‌تر از آن عرصه اعتقاد و فرهنگ جامعه را تهدید می‌کند؛ چرا که بستر را برای بی‌اعتمادی افکار عمومی فراهم می‌آورد و از دیگر سو فرهنگ سلامت روحی و رفتاری جامعه را تهدید می‌کند؛ لذا بدون مبارزه با فساد تحقق عدالت ممکن نخواهد بود.
بی‌شک تحقق این مهم نیازمند علم، شجاعت و آزادگی است که تجمیع همه این موارد در روحیه انقلابی‌گری است. به هر حال طبق نظر رهبر فرزانه انقلاب؛ «مطالبه‌ عدالت به معنای این است که عدالت، گفتمان غالب در محیط‌های جوان و دانشجویی شود؛ عدالت را مطالبه کنند و آن را از هر مسئولی بخواهند.» (۲۲/۲/۱۳۸۲)
۶ـ موضوع بنیادین دیگری که بی‌شک جزو وظایف ذاتی و شاید انحصاری دانشجویان و جنبش دانشجویی است، مسئله «تولید علم» و «جنبش نرم‌افزاری» است. خیز جدیدی که در سال‌های اخیر برداشته شده و دستاوردهای بزرگی که در حوزه علمی به دست آمده و به گفتمانی قدرتمند در سطح جامعه بدل شده، همچنان باید با شتاب بالایی ادامه یابد و این نیز تنها با تقویت روحیه انقلابی‌گری در دانشگاه ممکن است.
در پایان و در جمع‌بندی آنچه تحت عنوان «جنبش دانشجویی و روحیه انقلابی‌گری» بیان شد، این کلام از حکیم فرزانه انقلاب اسلامی می‌تواند راه‌گشا باشد. معظم‌له در پاسخ به این پرسش که «راه برافراختن پرچم تمدّن نوین اسلامی چیست؟» چنین پاسخ دادند: «راهش تربیت نسلی است با یک خصوصیاتی که آن خصوصیات اینها است؛ یک نسلی باید به وجود بیاید شجاع، باسواد، متدین، دارای ابتکار، پیشگام، خودباور، غیور… بایستی ایمان داشته باشد، سواد داشته باشد، غیرت داشته باشد، شجاعت داشته باشد، خودباوری داشته باشد، انگیزه‌ کافی برای حرکت داشته باشد، توان جسمی و فکری حرکت داشته باشد، هدف را در نظر بگیرد، چشم را به اهداف دور متوجّه بکند و به تعبیر امیرالمؤمنین «اَعِرِ اللهَ جُمجُمَتَک»؛ زندگی خودش و وجود خودش را بگذارد در راه این هدف و با جدّیت حرکت کند؛ در یک کلمه یعنی یک موجود انقلابی… ما یک چنین نسلی لازم داریم. این نسل، نسل جوان ما است. سرمایه‌ این حرکت، این نسل است و موتور محرّکه‌ این حرکت هم نخبگان جوانند؛ نخبگان این‌جوری هستند. شماها موتور محرّکید. اگر شما خوب کار کردید، این نسل جوان در همین جهتی که عرض کردم، حرکت خواهد کرد. علّت اینکه بنده به نخبگان اهمّیت می‌دهم و وجود آنها را قدر می‌دانم اینها است. نخبه ارزش دارد.» (۲۸/۷/۱۳۹۵)
از ذکر این نکته نیز نباید غافل شد که جنبش دانشجویی در مسیر تقویت گفتمان انقلابی‌گری در جامعه با آفات و آسیب‌هایی چون دور شدن از آرمان‌ها، افراطی‌گری، سطحی‌نگری، شعارزدگی، جناحی شدن، نفوذ و … روبه‌رو است که باید برای جلوگیری از آلوده شدن آن به این انحرافات نیز چاره‌ای اندیشید که پرداختن به آن مجال دیگری می‌طلبد.

1 پاسخ
  1. علیرضا
    علیرضا می گوید:

    ایران کشوری است که در منطقه ای پرآشوب واقع شده است و ایران در این منطقه دارای بالاترین سطح از امنیت است و ما ایرانیها این نعمت بزرگ (امنیت) رو مدیون مجاهدتهای خاموش سپاهیان عزیز هستیم . بنده بعنوان یک ایرانی فارغ از همه گرایشات سیاسی و جناحی از بروبچه های زحمت کش سپاه تشکر میکنم .

    پاسخ دادن

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به گفتگو بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>