868fe

شماره ۸۶۸ منتشر شد

868fe

عراق، پیروزی دوباره اسلام‌گرایی

سعدالله زارعی
تحلیلگر ارشد بین‌الملل

موقعیت عراق برای ایران یک موقعیت راهبردی است؛ از این‌ رو دشمنان اسلام و ایران در طول حدود ۱۰۰ سال گذشته و به خصوص در دوران «جمهوری اسلامی» سعی کرده‌اند عراق «دشمن راهبردی» ایران باشد. به این ترتیب در بین همسایگان، عراق تنها کشوری است که با ایران اختلافات سرزمینی دارد که به دوره سیطره انگلیس بر این کشور در فاصله سال‌های ۱۲۹۹ تا ۱۳۱۱‌ش بازمی‌گردد و دو بار منشأ درگیری نظامی شده است.
در جریان جنبش اسلام‌گرایی که در منطقه و در پرتو پیروزی انقلاب اسلامی در ایران راه افتاد، عراق اولین نقطه‌ای بود که «تغییر سریع آن» در ارزیابی‌های اطلاعاتی و سیاسی قطعی تلقی می‌شد. از این رو غرب و کشورهای وابسته به آمریکا در منطقه با وجود انواعی از اختلافات که با رژیم بعثی عراق داشتند و پیش از این چند بار حتی برای سرنگونی آن دست به کار شده بودند، در اینکه باید به هر قیمت از آن در برابر موج اسلام‌گرایی حمایت قاطع کنند، تردید نکردند و به اقدامات بی‌سابقه‌ای نیز دست زدند؛ واگذاری جزایر ثروتمند «وربه» و «بوبیان» کویت به عراق، اجاره دادن هواپیماهای نظامی و صفر شدن تمام دیون عراق به کشورهای عربی و غربی که به حدود ۷۰ میلیارد دلار می‌رسید، نمونه‌هایی از این اقدام بود. از آن سو از بین بردن شخصیت‌های برجسته شیعه نظیر متفکر برجسته آیت‌الله‌العظمی سیدمحمدباقر صدر نشان داد که غرب و شرق به صدام برای ممانعت از پیروزی جنبش اسلام‌گرایی در عراق «کارت سبز» داده‌اند. البته اسلام‌گرایی در این مقطع نتوانست به پیروزی برسد، هر چند برای لحظه‌ای هم صدام و حامیان عربی ـ غربی‌اش را رها نکرد.
اما خداوند متعال مقدر کرده بود که خود این جبهه غربی‌ـ عربی، صدام را در یک «ارزیابی احمقانه» سرنگون کنند و از این راه بستر حرکت اسلام‌گرایی در عراق هموار شود. صدام بعد از تصرف کامل کویت و تهدید عربستان سعودی، به دست آمریکا و انگلیس سرنگون شد، اما گمان آمریکایی‌ها این بود که «خلأ قدرت» در عراق زمینه لازم را به آنان می‌دهد تا برای ده‌ها سال و حتی به قول «هنری کیسینجر» برای دست‌کم ۱۰۰ سال بدون واسطه بر این کشور حکومت کنند، از این رو آمریکا با بازسازی مناسبات قرن نوزدهمی به مارشال «جی گارنر» عنوان «حاکم نظامی عراق» را داد و او در اوایل کار خود برای هیچ شخصیت عراقی ارزشی قائل نبود و گمان می‌کرد جلوداری ندارد. در این دوره عربستان سعودی، کویت و امارات نه تنها از اینکه عراق به اشغال نظامی نامحدود آمریکا و انگلیس درآمده است، شرمنده نبودند؛ بلکه بخشی از هزینه‌های آن را نیز تقبل کردند. اما اسلام‌گرایی در عراق معطل نماند و بلافاصله پس از سقوط صدام برای به هم زدن طرح آمریکا که مقدمه تغییرات آمریکایی خاورمیانه بود، وارد عمل شد و از آنجا که در متن مردم عراق به طور جدی زمینه داشت، ظرف ۱۴ ماه پس از به اشغال درآمدن عراق به دست آمریکا و انگلیس، اولین دولت عراقی را بر سر کار آورد که این دولت حدود ۹ ماه بعد به شکل‌گیری یک «دولت مبارز» به رهبری متفکر شیعی دکترابراهیم جعفری منتهی شد.
اما انتخابات چهارمین دوره مجلس قانون‌گذاری عراق که در وقت قانونی خودـ ۲۲ اردیبهشت گذشته‌ـ برگزار شد، بار دیگر عراق را به صحنه جدال میان دو جبهه اسلام‌گرایی و غرب‌گرایی تبدیل کرد. آمریکا، انگلیس، فرانسه، عربستان، امارات و… با طرح شعارهای فریبنده‌ای نظیر ملی‌گرایی به جای قومی‌گرایی‌ـ که هدف حذف رنگ شیعی حکومت عراق بودـ و شعار حل مشکلات معیشتی با کمک کشورهای ثروتمند منطقه پا در میان گذاشتند و هر گروه عراقی را جداگانه به ریاض فراخواندند تا وعده‌های خود را قطعی معرفی کنند و در جریان انتخابات اردیبهشت ماه حسب آنچه در بررسی سازمان اطلاعاتی عراق آمده برای رسیدن به هر کرسی مجلس بین دو تا سه میلیون دلار هزینه کردند.از نظر آنان اختلافات درونی میان احزاب شیعی و دنیاگرایی برخی از آنان زمینه را برای تغییر عراق از دولتی متمایل به «مقاومت» به دولتی وابسته فراهم کرده است؛ لذا همه ظرفیت خود را پای کار آوردند. نتیجه انتخابات و پیروزی دوباره جریانات شناخته شده اسلام‌گرای همسو با انقلاب اسلامی و به خصوص شکل‌گیری فراکسیون مقاومت باید جبهه غربی‌ـ عربی را مأیوس می‌کرد، اما آنان با نگاه به پاره‌ای اختلافات و نیز با بهره‌گیری از افرادی که در درون هر طیف وجود دارد، سعی کردند مانع حرکت طبیعی جبهه مقاومت و اسلام‌گرایی در عراق شوند.

اگرچه میان برگزاری انتخابات ۲۲ اردیبهشت تا انتخابات نخست‌وزیر در دهم مهر ماه چهار ماه فاصله افتاد که بخشی هم به دلیل اعتراضات برخی طیف‌ها به شمارش آرا بود، اما در عین حال انتخاب شدن «محمد الحلبوسی» به ریاست پارلمان و انتخاب «برهم صالح» به ریاست‌جمهوری و «عادل عبدالمهدی» به نخست‌وزیری و ارتباط «بسیار نزدیک» این سه به جبهه مقاومت و جمهوری اسلامی نشان داد، بار دیگر جبهه مترفین در مقابل انقلاب اسلامی رنگ باخته است. عمق این موضوع را سخنان الحلبوسی رئیس سُنی پارلمان عراق نشان داد. الحلبوسی در جریان اولین تماسی که بین او و یک مقام جمهوری اسلامی‌ـ رئیس مجلس شورای اسلامی‌ـ برقرار شد، گفت: «مسئولان جدید عراق هرگونه فشار یا تحریم اقتصادی علیه ایران اسلامی را ظالمانه دانسته و در برابر آن خواهند ایستاد.»

دریافت نسخه پی دی اف
دریافت نسخه متنی
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به گفتگو بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>