۶۳۶ | گفتمان انقلاب اسلامی

0
99

636

فرا رسیدن سی‌وپنجمین سالروز پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و ایام‌الله دهه مبارک فجر، فرصت مغتنمی برای بازخوانی این انقلاب بزرگ است. انقلاب اسلامی را می‌توان از زوایای مختلف و ابعاد و مولفه‌های گوناگونش مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داد. گفتمان انقلاب اسلامی از جمله بعدی از انقلاب است که تبیین و تشریح آن واجد اهمیت بوده و از ضرورت بالایی برخوردار است. هر انقلابی دارای گفتمان خاص خود می‌باشد و انقلاب اسلامی نیز از این امر مستثنی نیست. با توجه به گفتمان هر انقلاب، می‌توان به مبانی، اصول، آرمان و اهداف آن انقلاب پی برد. حیات و مرگ هر انقلابی، به سرزندگی، پویایی و میرایی گفتمانش پیوند خورده است. گفتمان هر انقلاب، شاخص مهمی برای سنجش وضعیت هر انقلاب از حیث در مسیر بودن یا خارج شدن از مسیر، تحقق اهداف یا ناکامی در نیل به اهداف، حرکت به سمت آرمان یا زاویه گرفتن از آن است. به عبارت دیگر، گفتمان هر انقلاب، شاخص مهم و چراغ راهنمای اصلی برای نیروهای هوادار آن انقلاب است. از این‌رو، شناخت و توجه مستمر به گفتمان انقلاب اسلامی، برای جبهه هواداران این انقلاب در سراسر جهان و به‌ویژه در ایران، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. در این یادداشت به اختصار انقلاب اسلامی از بعد گفتمانی بررسی می‌شود.
گفتمان دارای معانی مختلف است. گفتمان از نظر لغوی به معنای سخن و مقال است و در اصطلاح به معنای نظم گفتار یا سخن غالب یا مضمون اصلی اندیشه‌ای حاکم بر هر دوره تاریخ است. بر این اساس می‌توان گفت اسلام، مسیحیت، لیبرالیسم و سوسیالیسم، هریک نوعی گفتمان هستند که در دوره‌ای ظهور کرده و دارای فراز و فرودهایی بوده‌اند. هر جامعه، متشکل از مجموعه‌ای از گفتمان‌ها بوده و پدیده‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در درون این گفتمان‌ها شکل گرفته و معنا پیدا می‌کند. گفتمان‌ها نیز خود، مجموعه‌ای از گزاره‌ها هستند و در میان این گزاره‌ها، یک گزاره به عنوان دال مرکزی و در هسته قرار دارد و دیگر گزاره‌ها در اطراف دال مرکزی حلقه زده‌اند. بنابراین هر گفتمانی یک نظام معنایی است و در هر جامعه، میان گفتمان‌ها بر سر خلق معنا، همواره رقابت، نزاع و کشمکش وجود دارد. هر گفتمان با برجسته کردن خود از طریق خلق و تولید خرده گفتمان‌ها و یا زیر گفتمان‌ها، تلاش می‌کند به تمام پدیده‌ها و امور، معنای متناسب با دال مرکزی خود بخشیده و گفتمان‌های رقیب، مخالف و پاد گفتمان‌ها را طرد یا کم‌رنگ ساخته و به گفتمان غالب در جامعه تبدیل شده و تسلط خود را در گذر زمان حفظ کند. با توجه به آنچه گفته شد می‌توان گفتمان را اینگونه تعریف کرد: «نظام معنایی است که موجب ارتباط و دسترسی فرد و جامعه به جهان خارج می‌شود و در معنای اجتماعی، همان نظام معنایی مسلط اجتماعی است که سازنده و شکل‌دهنده به دغدغه‌ها، مطالبات و اولویت‌های عموم یا اکثریت مردم است. مسائل و پدیده‌ها از دریچه این نظام معنایی هم فهم می‌شود و هم بر اساس آن، کنش‌ها و واکنش‌ها صورت و جهت گرفته و مورد قضاوت و داوری قرار می‌گیرد.»
با توجه به تعریف گفتمان و برخورداری هر انقلابی از یک گفتمان، می‌توان شاخص‌ها و ویژگی‌های عمده «گفتمان انقلاب اسلامی» را در محورهای زیر برشمرد:
۱ـ اسلام ناب محمدی(ص)
در انقلاب اسلامی از سوی حضرت امام خمینی(ره)، «اسلام ناب محمدی (ص)» احیا شد و قرائت‌های نادرست از اسلام، تحت عنوان کلی «اسلام آمریکایی» منزوی شد. اسلام ناب محمدی(ص) یعنی اسلام سیاسی، اسلام انقلابی، اسلام جهاد و مبارزه، اسلام شریعت محور.
۲ـ ولایت فقیه
حاکمیت اسلام سیاسی و اسلام شریعت‌محور در دوره غیبت، با ولایت‌فقیه تحقق می‌یابد. ولایت‌فقیه، ولایتش در گفتمان انقلاب اسلامی، همان ولایت رسول‌الله(ص) بوده و این ولایت مطلقه و در طول ولایت الهی قرار دارد و تبعیت از آن بر مؤمنین واجب است.
۳ـ توجه به سعادت و کرامت انسانی
در گفتمان انقلاب اسلامی، سعادت و کرامت انسانی به عنوان یک آرمان تلقی شده و همه تلاش‌ها باید در راستای زمینه‌سازی و بسترسازی برای تأمین سعادت و کرامت انسان‌ها باشد. تأمین سعادت دنیوی و کمال اخروی انسان، مهم‌ترین هدف دین بوده و در گفتمان انقلاب اسلامی، این امر یک هدف راهبردی به حساب می‌آید.
۴ـ عدالت‌طلبی
عدالت‌خواهی، مبارزه با فساد، تبعیض و بی‌عدالتی از ویژگی‌های مهم گفتمان انقلاب اسلامی است.
۵ـ مردم سالاری دینی
در گفتمان انقلاب اسلامی، مردم تعیین‌کننده و تحقق بخش آرمان انقلاب و اهداف آن بوده و با حضور دائمی مردم در صحنه می‌توان به اهداف رسید.
۶ـ استکبارستیزی و حمایت از مستضعفان
یکی از ویژگی‌ها و شاخصه‌های مهم گفتمان انقلاب اسلامی، استکبارستیزی از یک طرف و حمایت از محرومان و مستضعفان جهان از طرف دیگر است. کلام حضرت حق که فرمود: «لاتَظلِمونَ و لاتُظلَمون» و کلام معصوم(علیه‌السلام) که فرمودند: «کونوا للظالم خصماً و للمظلوم عوناً…»، مبنای این سیاست و رویکرد است. ایستادگی در مقابل آمریکا به عنوان محور نظام سلطه و نماد استکبار از یک طرف و حمایت از ملت مظلوم فلسطین از طرف دیگر، ناشی از همین ویژگی گفتمان انقلاب اسلامی است.
۷ـ استقلال و عزت‌طلبی
در نظام سلطه‌گری و سلطه‌پذیری حاکم بر جهان، گفتمان انقلاب اسلامی، بر استقلال همه‌جانبه سیاسی و فرهنگی توأم با خوداتکایی اقتصادی و پیشرفت علمی به عنوان عوامل اصلی تأمین امنیت و عزت ملی تأکید دارد.
۸ـ تأکید بر مصالح اسلامی و منافع ملی به صورت توأمان، صدور انقلاب، تشکیل بسیج جهانی اسلام و تلاش برای وحدت امت اسلامی با هدف ایجاد تمدن اسلامی از دیگر ویژگی‌های گفتمان انقلاب اسلامی است.
یدالله جوانی

دریافت نسخه پی دی اف
دریافت نسخه متنی

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید