گام دوم با نهادسازی انقلابی محقق می‌شود

گفت‌وگوی صبح صادق با «حجت‌الاسلام دکتر شجاعی» درباره الزامات و راهکارهای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب

0
425

 تحقق بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی چگونه ممکن است؟ این دغدغه‌ای است که افراد به محض دریافت پیام این بیانیه به دنبال آن هستند. برای روشن شدن بیشتر این مطلب با «حجت‌الاسلام دکتر حسن شجاعی» معاون علمی مجتمع حوزه‌ای صدر(مشکات) و استاد حوزه و دانشگاه گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید:

* چگونه می‌توان از تجربه‌های گام اول برای تحقق گام دوم انقلاب اسلامی استفاده کرد؟
این بیانیه را به درختی تشبیه می‌کنم که ریشه، تنه، شاخه‌ها و میوه‌هایی دارد. به نظر بنده این بیانیه در گام اول، ریشه‌ای را برای انقلاب اسلامی ذکر می‌کند و ثمراتی را برای آن برمی‌شمارد. ریشه‌هایی که در این بیانیه ذکر می‌شود، ریشه انقلابی ما نیز به شمار می‌آید. رهبر معظم انقلاب در ابتدای این بیانیه می‌فرمایند آن روز که جهان میان شرق و غرب مادی تقسیم شده بود و کسی گمان نهضت بزرگ دینی را نمی‌برد، انقلاب اسلامی با قدرت و شکوه پا به میدان نهاد، چارچوب‌ها را شکست، کهنگی کلیشه‌ها را به رخ دنیا کشید، دین و دنیا را در کنار هم مطرح و آغاز عصر جدیدی را اعلام کرد. توجه کنید آن مفهوم و گزاره‌هایی که موجب شده انقلاب اسلامی عصر جدیدی را در سراسر عالم به وجود آورد، اگر به تعداد کم هم ذکر شده باشد، جایگاه و نقش ویژه‌ای دارد. به نظر بنده ریشه انقلاب اسلامی همین مفهوم و گزاره، یعنی جمع دین و دنیاست و انقلاب اسلامی در گام اول خود مبتنی بر این ریشه، دستاوردهایی داشته است که رهبر معظم انقلاب این دستاوردها را در ابعاد مادی و معنوی ذکر می‌کنند؛ برای نمونه، موفقیت‌ها، توفیقات اقتصادی یا معنویت و اخلاق، دستاوردهای ما هستند و میوه این درخت را سبک زندگی اسلامی می‌دانم؛ همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب در این بیانیه به موضوع سبک زندگی اسلامی اشاره کرده‌اند؛ بنابراین در گام اول انقلاب اسلامی مبتنی بر آن ریشه به دستاوردهایی در سبک زندگی اسلامی دست
یافته‌ایم.
اگر بخواهیم به دنبال تحقق این بیانیه باشیم، باید دقت کنیم آن مکانیسمی که سبب شده با اتکا به ریشه، به ثمرات و میوه دست پیدا کنیم، چیست و آنگاه آن را با اصلاح و ارتقا به مثابه مکانیسم تحقق در گام دوم به کار بگیریم و در نظر داشته باشیم چگونه با استفاده از این مکانیسم و بهینه‌سازی آن در گام دوم انقلاب اسلامی می‌توان از ریشه گام اول یعنی جمع دین و دنیا به ثمرات و میوه‌های جدید در ساحت سبک زندگی اسلامی در گام دوم و متناسب با چهل ساله دوم انقلاب اسلامی دست پیدا کنیم.

* با رفع کدام موانع و فراهم کردن کدام مقدمات، احتمال موفقیت تحقق بیانیه گام دوم بیشتر می‌شود؟
در دوران معاصر، پیگیری و تحقق اهداف و آرمان‌ها بیش از آنکه در گرو تلاش‌های فردی صالحان و مدیران اجتماعی باشد، در اختیار نهادهای اجتماعی است؛ به نحوی که بدون اتکا به این نهادها امکان تحقق اهداف و آرمان‌ها وجود ندارد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی دو دسته از نهادها را می‌توان مدنظر قرار داد که نقش مثبت و گاهی منفی در تحقق اهداف انقلاب اسلامی داشته‌اند؛ نهادهای عرفی و مدرن و نهادهای اسلامی و انقلابی. نهادهای عرفی و مدرن یا خاستگاه بشری دارند یا در دوران مدرنیته در غرب تأسیس شده‌اند و سپس در جهان گسترش یافته‌اند، اما نهادهای انقلابی و اسلامی خاستگاه اسلامی دارند یا اینکه با تحقق انقلاب اسلامی به وجود آمده‌اند؛ برای نمونه نهادهایی مانند ولایت فقیه، سپاه، بسیج و کمیته امداد نهادهای اسلامی و انقلابی هستند و نهادهایی از قبیل دولت، وزارتخانه‌ها، مجلس شورای اسلامی، سازمان بهزیستی و ارتش نهادهای عرفی و مدرن محسوب می‌شوند و این نهادها در جمهوری اسلامی متناسب با ماهیت اهداف انقلاب اسلامی، کارکردهای متنوع و متفاوتیداشته‌اند.
نهادهایی که در ساحت بشری، عرفی و مدرن تأسیس شده‌اند، در تحقق اهداف مادی و نهادهای اسلامی و انقلابی در تحقق اهداف انقلاب اسلامی قدرت دارند و ماهیت آنها متناسب با همان اهداف شکل گرفته است. کاری که انقلاب اسلامی کرد سبب شد متناسب با آن ریشه، به اهداف و آرمان‌ها در گام اول انقلاب اسلامی دست پیدا کنیم و تلاش کرده‌ایم به نهادهای عرفی و مدرن که جهت مادی و زمینی داشته‌اند، جهت‌دهی آسمانی و الهی دهیم و سرعت رشد این نهادها را هم بگیریم، متقابلاً هم تلاش کرده‌ایم نهادهای اسلامی و انقلابی را تأسیس، تکثیر و تقویتکنیم.
اگر به گام اول انقلاب اسلامی نگاه کنید، متوجه خواهید شد در جاهایی که نهادهای عرفی و مدرن جهتی مادی داشته‌اند و به آنها نتوانسته‌ایم جهت الهی و آسمانی دهیم، نقش منفی در تحقق اهداف انقلاب اسلامی داشته‌اند و عملاً مضر بوده‌اند؛ اما در جاهایی که به این نهادها جهت الهی و اسلامی داده‌ایم و سرعت حرکت مادی آنها را گرفته‌ایم، در حفظ وضعیت موجود کار کرده‌اند.
در واقع در جاهایی که به سمت اهداف و آرمان‌های انقلاب حرکت کرده‌ایم تحت تأثیر فعالیت‌ها و عملکردهای نهادهای اسلامی و انقلابی بوده‌ایم و بنده این بحث را مکانیسم تحقق اهداف و آرمان‌های انقلاب اسلامی در گام اول انقلاب می‌دانم. به عبارتی ما با استفاده از ریشه انقلاب اسلامی یعنی جمع دین و دنیا و جهت‌دهی الهی به نهادهای عرفی، مدرن و مادی و تأسیس، تکثیر و تقویت نهادهای اسلامی و انقلابی می‌توانیم به ثمرات و میوه‌های درخت انقلاب برسیم و توفیقاتی که در گام اول داشته‌ایم را محقق کنیم و سبک زندگی ایرانی‌ـ‌ اسلامی را به ارمغان آوریم.

* بنابراین با این توضیحات اهداف و مسیر گام دوم انقلاب، ادامه راه گام اول انقلاب است.
به نظر می‌رسد مسیرتحقق گام دوم انقلاب اسلامی همان مسیرگام اول است و باید در گام دوم بیش از گام اول به نهادهای عرفی و مدرن جهت الهی بدهیم و سرعت مادی آنها را بگیریم یا حتی در برخی موارد ممکن است به جایی برسیم که بعضی از این نهادهای عرفی و مدرن موازی با نهادهای اسلامی و انقلابی را حذف کنیم و متقابلاً به تکثیر نهادهای اسلامی و انقلابی سرعت دهیم. اگر در گام اول انقلاب اسلامی موفق به تأسیس یا فعال کردن نهاد اسلامی و انقلابی شدیم، باید در گام دوم انقلاب اسلامی هزاران نهاد اسلامی و انقلابی را تأسیس و فعال کنیم که مجموعه این اقدامات مکانیسم تحقق بیانیه گام دوم انقلاب است. اگر در گام دوم انقلاب به تضعیف و جهت‌دهی نهادهای عرفی و مدرن بپردازیم و در مقابل به تکثیر و تقویت نهادهای اسلامی و انقلابی برسیم، آرمان‌ها و اهدافی که در گام دوم به عنوان سبک زندگی اسلامی است، محققخواهد شد.
برای مثال ما نهادی به اسم نهاد دانشگاه داریم که نهادی مدرن و ماهیت آن مادی است. نهادی که معلم و تربیت علم را مادی می‌خواهد و تربیت انسان‌های مادی را دنبال می‌کند؛ بنابراین در این نهاد تربیت الهی بر حسب ماهیت مادی آن، جایگاه کمتری دارد. انقلاب اسلامی تلاش کرد تا جای ممکن جهت دانشگاه‌ها را به عنوان نهاد مدرن، به سمت الهی تغییر دهد و اهالی علم را تربیت الهی کند. نهادهایی هم مثل نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‌ها، بسیج دانشجویی یا انجمن‌های اسلامی به کمک این جهت‌دهی آمدند. ما با کمک این نهادهای اقماری در دانشگاه‌ها تلاش کردیم جهت مادی دانشگاه را که منشأ غربی و زمینی داشت، به جهت اهداف انقلاب اسلامی تغییر دهیم؛ اما در عین حال آسیب‌هایی که علم مادی و دانشگاه مادی به ما زد کم نبود. ما باید در گام دوم انقلاب اسلامی جهت الهی را در دانشگاه‌ها بیش از پیش تقویت کنیم و سرعت جهت مادی را که مضر است، کم کنیم. همچنین باید به تأسیس نهادهای نوین علمی متناسب با ماهیت انقلاب اسلامی بپردازیم که در پیشبرد جامعه به سمت اهداف انقلاب اسلامی کمک کنند.

* اگر نخواهیم اهداف گام دوم به سرنوشت برخی سیاست‌های پیشین دچار شود، از گذشته چه می‌توان آموخت؟
بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی جزء بهترین اسناد کلان و راهبردی جمهوری اسلامی است نباید با آن مانند اسناد دیگر برخورد شود. آفتی که عموماً اسناد دیگر با آن مواجه می‌شوند، این است که الزامات تحقق آن سند در مقام نظر به خوبی فهمیده می‌شود؛ اما در مقام عمل هزینه‌هایی که باید برای مضمون آن پرداخته شود و مورد توجه قرار گیرد، اعمال نمی‌شود. باید از برخوردهای عجولانه، شتابزده، سطحی، کلیشه‌ای و شعارزده نسبت به این سند که راهبردی و بلندمرتبه است پرهیز کنیم و توجه کنیم تحقق یک سند در بازه بلندمدت نیازمند اقتضائات و لوازمی است که باید آن را به جان خرید. به نظر بنده این بیانیه سندی است که نه تنها به تغییر جهان‌بینی مخاطب یا اصلاح و ارتقای جهان‌بینی و نگرش‌های او می‌پردازد، بلکه در مقام عمل اقتضائات آن را هم از مخاطب ‌طلب می‌کند. این بیانیه یک سند فکری است؛ اما این‌طور نیست که کاری به سیاه و سفید زندگی و حاکمیت جامعه نداشته باشد، در واقع سندی انتزاعی نیست، بلکه بنا به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی، سندی ۴۰ ساله است؛ یعنی گام دوم انقلاب اسلامی را باید در یک بازه ۴۰ ساله دید.

* الزامات دستیابی به اهداف بیانیه و تحقق آن چیست؟
ما باید به همه الزامات و اقتضائاتی که برای تحقق یک سند در بازه ۴۰ ساله نیاز دارد، توجه کنیم و هزینه‌هایی را که نیاز دارد پرداخت کنیم. گاهی دیده می‌شود برخی‌ها تلاش می‌کنند این سند در یک بازه ۲، ۳ یا ۴ ساله محقق شود که این مسئله به ضرر این سند است و سرنوشت آن ممکن است به سرنوشت اسناد دیگر که اهداف آنها محقق نشده است مبتلا شود؛ بنابراین باید هزینه‌های تحقق آن را پرداخت کنیم که برای این کار نیاز به برنامه‌ریزی بلندمدت داریم. این سند باید در افق کلان مورد توجه قرار گیرد و نباید آن را خرد و بخش‌بندی کرد که تنها بخشی از جامعه یا حاکمیت را تحت پوشش قرار دهد. با توجه به اینکه این سند همه ابعاد پیشرفت ما در چهل سال آینده را پوشش می‌دهد، باید با برنامه‌ریزی و پذیرش اقتضائات تحقق سندی چهل ساله با آن برخورد کنیم.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید