نسخه متنی | ۶۵۰

‭.‬‮»‬

صفحه هشتم

استقلال‭ ‬اقتصادی‭ ‬با‭ ‬تکیه‭ ‬بر‭ ‬تولیدات‭ ‬کشاورزی‭ ‬از‭ ‬منظر‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬
خدمت‭ ‬به‭ ‬کشاورزی‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬خدمت‭ ‬به‭ ‬اسلام
هر‭ ‬جامعه‭ ‬و‭ ‬ملتی‭ ‬که‭ ‬بخواهد‭ ‬عزت،‭ ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬هویت‭ ‬واقعی‌اش‭ ‬را‭ ‬حفظ‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬تسلیم‭ ‬دیگران‭ ‬نشود،‭ ‬ناگزیر‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬خودکفایی‭ ‬برسد‭ ‬و‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‌‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬تأمین‭ ‬کند،‭ ‬زیرا‭ ‬ملتی‭ ‬که‭ ‬قوت‭ ‬و‭ ‬توشه‭ ‬روزانه‭ ‬ندارد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه،‭ ‬نیازمند‭ ‬دیگران‭ ‬است،‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬رگ‭ ‬حیاتش‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬دیگران‭ ‬قرار‭ ‬دارد‭.‬‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬ما،‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬انواع‭ ‬محصولات‭ ‬گیاهی‭ ‬و‭ ‬غیرگیاهی‭ ‬که‭ ‬تأمین‌کننده‭ ‬قوت‭ ‬و‭ ‬غذای‭ ‬مردم‭ ‬است،‭ ‬گندم‭ ‬نقش‭ ‬اول‭ ‬و‭ ‬تعیین‌کننده‭ ‬را‭ ‬داشته‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬محور‭ ‬تغذیه‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شود‭. ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل،‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬طول‭ ‬تاریخ‭ ‬مردم‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬زراعت‭ ‬گندم‭ ‬همت‭ ‬داشته‭ ‬و‭ ‬اجازه‭ ‬نمی‌داده‌اند‭ ‬این‭ ‬محصول‭ ‬حیاتی‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬نایاب‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬کمیاب‭ ‬شود،‭ ‬مگر‭ ‬به‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬دوره‭ ‬پهلوی‭. ‬حتی‭ ‬در‭ ‬دوره‭ ‬قاجاریه‭ ‬که‭ ‬اوج‭ ‬فلاکت‭ ‬مردم‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬بی‌کفایتی‭ ‬فرمانروایان‭ ‬تاریخ‭ ‬ایران‭ ‬است،‭ ‬میزان‭ ‬صادرات‭ ‬جو‭ ‬و‭ ‬گندم‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬دویست‭ ‬هزار‭ ‬تومان‭ ‬نوشته‌اند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬میزان،‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬بسیار‭ ‬قابل‭ ‬توجه‭ ‬و‭ ‬چشمگیر‭ ‬است‭. ‬محصولات‭ ‬راهبردی‭ ‬کشاورزی‭ ‬ایران،‭ ‬در‭ ‬آخرین‭ ‬رمق‌هایش‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬به‭ ‬رهبری‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬‭ ‬به‭ ‬پیروزی‭ ‬رسید‭. ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی،‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬‭ ‬همه‭ ‬دستگاه‌های‭ ‬تصمیم‌گیری‭ ‬و‭ ‬اجرایی‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬مأمور‭ ‬کرد‭ ‬تدابیری‭ ‬بیندیشند‭ ‬و‭ ‬طرح‌هایی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬ببندند‭ ‬تا‭ ‬خودکفایی‭ ‬در‭ ‬همه‭ ‬زمینه‌ها،‭ ‬به‌ویژه‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬محصولات‭ ‬اساسی‭ ‬زراعی‭ ‬چون‭ ‬گندم،‭ ‬هرچه‭ ‬زودتر‭ ‬محقق‭ ‬شود‭. ‬در‭ ‬اندیشه‌‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭) ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬از‭ ‬اهمیت‭ ‬ویژه‌ای‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬کشور‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭. ‬با‭ ‬رجوع‭ ‬به‭ ‬بیانات‭ ‬رهبر‭ ‬فقید‭ ‬انقلاب،‭ ‬عباراتی‭ ‬به‭ ‬چشم‭ ‬می‌آید‭ ‬که‭ ‬هر‭ ‬کدام‭ ‬دلیلی‭ ‬است‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬ادعا‭ ‬که‭ ‬ایشان‭ ‬لازمه‌‭ ‬صعود‭ ‬به‭ ‬قلل‭ ‬پیشرفت‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬گروی‭ ‬تحول‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬می‌دانند‭. ‬برای‭ ‬نمونه‭ ‬عباراتی‭ ‬چون‭: ‬‮«‬کشاورزی‭ ‬رأس‭ ‬امور‭ ‬و‭ ‬اساس‭ ‬اقتصاد‭ ‬کشور‭(‬۱‭)‬ـ‭ ‬همه‭ ‬جور‭ ‬وابستگی‌‌‌ها‭ ‬به‭ ‬دنبال‭ ‬وابستگی‭ ‬اقتصادی‭ [‬مواد‭ ‬غذایی‭] ‬می‌آید‭(‬۲‭)‬ـ‭ ‬خدمت‭ ‬به‭ ‬کشاورزی‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬خدمت‭ ‬به‭ ‬اسلام‭(‬۳‭)‬ـ‭ ‬سستی‭ ‬در‭ ‬امر‭ ‬کشاورزی‭ ‬برخلاف‭ ‬مسیر‭ ‬اسلام‭ (‬۴‭)‬ـ‭ ‬پیش‌شرط‭ ‬آبادانی‭ ‬کشور،‭ ‬رونق‭ ‬کشاورزی‭(‬۵‭)‬ـ‌‭ ‬کشاورزی‭ ‬باید‭ ‬راه‭ ‬بیفتد‭ ‬تا‭ ‬اینکه‭ ‬‌این‭ ‬مملکت‭ ‬آباد‭ ‬بشود‭.‬‭(‬۶‭)‬
همین‌طور‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬قیام‭ ‬علیه‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬دوره‭ ‬مبارزه‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬سیاست‭ ‬رژیم‭ ‬شاه‭ ‬که‭ ‬می‌خواست‭ ‬مردم‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬محصولات‭ ‬حیاتی‭ ‬و‭ ‬اساسی‭ (‬مانند‭ ‬گندم‭ ‬و‭…) ‬به‭ ‬استعمارگران‭ ‬وابسته‭ ‬کند،‭ ‬به‭ ‬شدت‭ ‬انتقاد‭ ‬‌کردند‭ ‬و‭ ‬پیوسته‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یک‭ ‬واقعه‭ ‬دردناک‭ ‬و‭ ‬شرم‌آور‭ ‬یاد‭ ‬‌نمودند‭ ‬و‭ ‬‌فرمودند‭: ‬‮«‬کشاورزی‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬زمین‭ ‬زده‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬برده‌اند‭… ‬اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬درست‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬اصلاحات‭ ‬ارضی‌شان‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬مدت‭ ‬طولانی‭ ‬به‭ ‬اینجا‭ ‬منتهی‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬دهقانی‭ ‬به‭ ‬کلی‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفت،‭ ‬زراعت‭ ‬به‭ ‬کلی‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفت‭.‬‮»‬
حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬ضمن‭ ‬تأکیدات‭ ‬عام‭ ‬بر‭ ‬استقلال‭ ‬اقتصادی‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬گسترش‭ ‬تولید‭ ‬به‌ویژه‭ ‬تولیدات‭ ‬صنعتی‭ ‬با‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬آموزه‌های‭ ‬اسلامی،‭ ‬تأکید‭ ‬ویژه‌ای‭ ‬بر‭ ‬تولید‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬و‭ ‬بهبود‭ ‬وضعیت‭ ‬کشاورزان‭ ‬و‭ ‬تولیدکنندگان‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬داشتند،‭ ‬به‌طوری‌که‭ ‬در‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬بیانات‭ ‬خود‭ ‬می‌فرمایند‭: ‬‮«‬چقدر‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬مملکتی‭ ‬عیب‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬سرشکستگی‭ ‬که‭ ‬دستش‭ ‬را‭ ‬دراز‭ ‬کند‭ ‬طرف‭ ‬آمریکا‭ ‬که‭ ‬گندم‭ ‬بده،‭ ‬کشکول‭ ‬گدایی‌اش‭ ‬را‭ ‬باز‭ ‬کند‭ ‬پیش‭ ‬دشمنش‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬بخواهد‭ ‬که‭ ‬رزقش‭ ‬را‭ ‬بدهد‭. ‬چقدر‭ ‬برای‭ ‬ما‭ ‬سرشکستگی‭ ‬دارد‭. ‬تا‭ ‬این‭ ‬ملت‭ ‬بنایش‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬نگذارد‭ ‬که‭ ‬کشاورزی‌اش‭ ‬را‭ ‬تقویت‭ ‬کند‭.‬‮»‬‭(‬۷‭)‬
موضوع‭ ‬کشاورزی‭ ‬پایه‌‭ ‬ثابت‭ ‬سخنرانی‌های‭ ‬امام‭(‬ره‭) ‬در‭ ‬پیش‭ ‬و‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬کمتر‭ ‬سخنرانی‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬از‭ ‬ایشان‭ ‬یافت‭ ‬که‭ ‬موضوع‭ ‬جلسه‭ ‬مباحث‭ ‬اقتصادی‭ ‬نباشد‭ ‬و‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬امر‭ ‬کشاورزی‭ ‬اشاره‌ای‭ ‬نکرده‭ ‬باشند‭. ‬حتی‭ ‬در‭ ‬جلساتی‭ ‬که‭ ‬ایشان‭ ‬با‭ ‬صنعتگران‭ ‬دارند،‭ ‬به‭ ‬موضوع‭ ‬کشاورزی‭ ‬اشاره‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬تحقق‭ ‬اهداف‭ ‬این‭ ‬بخش‭ ‬را‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬صنعت‭ ‬سریع‌الوصول‌تر‭ ‬می‌دانند‭.‬‭(‬۸‭)‬‭ ‬ایشان‭ ‬همچنین‭ ‬در‭ ‬تدوین‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬نظام‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬بازسازی‭ ‬کشور‭ ‬می‌فرمایند‭:‬‭ ‬‮«‬توجه‭ ‬به‭ ‬بازسازی‭ ‬مراکز‭ ‬صنعتی‭ ‬نباید‭ ‬کوچک‌ترین‭ ‬خللی‭ ‬بر‭ ‬ضرورت‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬امر‭ ‬خودکفایی‭ ‬کشاورزی‭ ‬وارد‭ ‬آورد‭… ‬مطمئناًً‭ ‬خودکفایی‭ ‬در‭ ‬کشاورزی‭ ‬مقدمه‌ای‭ ‬است‭ ‬برای‭ ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬خودکفایی‭ ‬در‭ ‬زمینه‌‌‌های‭ ‬دیگر‭.‬‮»‬‭(‬۹‭)‬
حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬تا‭ ‬آنجا‭ ‬پیش‭ ‬می‌روند‭ ‬که‭ ‬استقلال‭ ‬اقتصادی‭ ‬بدون‭ ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬خودکفایی‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬را‭ ‬ناقص‭ ‬می‌پندارند‭. ‬اگرچه‭ ‬فرموده‌های‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬مسئولان‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬پیشرفت‌های‭ ‬خوبی‭ ‬حاصل‭ ‬شد،‭ ‬به‭ ‬طوری‭ ‬که‭ ‬جشن‭ ‬خودکفایی‭ ‬گندم‭ ‬را‭ ‬برگزار‭ ‬کردیم،‭ ‬اما‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬آن،‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬تعلل‭ ‬مسئولان‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬در‭ ‬نرخ‭ ‬پایین‭ ‬خریدهای‭ ‬تضمینی‭ ‬و‭ ‬واردات‭ ‬از‭ ‬خارج،‭ ‬حمایت‌های‭ ‬لازم‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬بخش‭ ‬صورت‭ ‬نگرفت‭ ‬تا‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬اینکه‭ ‬نرخ‭ ‬خرید‭ ‬تضمینی‭ ‬گندم‭ ‬پایین‭ ‬بود،‭ ‬فروش‭ ‬گندم‭ ‬به‭ ‬سیلوداران‭ ‬برای‭ ‬کشاورزان‭ ‬صرفه‭ ‬اقتصادی‭ ‬نداشت،‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬جهت‭ ‬این‭ ‬محصول‭ ‬خوراک‭ ‬دام‭ ‬شد‭.‬
‭* ‬منابع‭ ‬در‭ ‬دفتر‭ ‬نشریه‭ ‬موجود‭ ‬است‭.‬

نشانگان‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬در‭ ‬سیره‌‭ ‬عملی‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬
رسول‭ ‬سنائی‌راد
‮«‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‮»‬‭ ‬مفهومی‭ ‬از‭ ‬اقتصاد‭ ‬برای‭ ‬وضعیت‭ ‬خاصی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬چند‭ ‬سال‭ ‬اخیر‭ ‬وارد‭ ‬ادبیات‭ ‬رایج‭ ‬کشور‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬امام‭ ‬خامنه‌ای‭(‬مدظله‌العالی‭) ‬بر‭ ‬اجرا‭ ‬شدن‭ ‬آن‭ ‬تأکید‭ ‬جدی‭ ‬دارند،‭ ‬چراکه‭ ‬اگر‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬را‭ ‬اقتصادی‭ ‬آرمانی،‭ ‬باز‭ ‬و‭ ‬مستقل،‭ ‬دارای‭ ‬خاصیت‭ ‬مقاومت‭ ‬مدبرانه‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬تهدیدات‭ ‬و‭ ‬تحریم‌های‭ ‬دشمن‭ ‬و‭ ‬آسیب‌ناپذیر‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬بحران‌ها‭ ‬و‭ ‬نوسانات‭ ‬اقتصاد‭ ‬جهانی‭ ‬و‭ ‬تضمین‌کننده‭ ‬روند‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬رشد‭ ‬و‭ ‬شکوفایی‭ ‬کشور‭ ‬بدانیم،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬الزامات‭ ‬حفظ‭ ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬عزت‭ ‬جامعه‌‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬سلطه‌گری‭ ‬جهان‭ ‬استکبار‭ ‬به‭ ‬حساب‭ ‬می‌آید‭. ‬به‭ ‬عبارتی‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬چنین‭ ‬وضعیتی،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬آرمان‌های‭ ‬مشترک‭ ‬امام‌خمینی‭(‬ره‭) ‬با‭ ‬امام‭ ‬خامنه‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬برخاسته‭ ‬از‭ ‬نگاه‭ ‬مشترک‭ ‬آنها‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬دشمنی‭ ‬علیه‭ ‬حاکمیت‭ ‬اسلامی‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬ضرورت‭ ‬استقامت‭ ‬و‭ ‬ایستادگی‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬این‭ ‬دشمن،‭ ‬بر‭ ‬می‌گردد‭. ‬همان‌گونه‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬اندیشه‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭) ‬استقلال‭ ‬ملی‭ ‬یک‭ ‬اصل‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬مسلمین‭ ‬نباید‭ ‬تحت‭ ‬سلطه‌‭ ‬کفار‭ ‬باشند،‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬در‭ ‬نگاه‭ ‬امام‭ ‬خامنه‌ای‭ ‬هم‭ ‬ضمانت‌بخش‭ ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬رهایی‭ ‬از‭ ‬سلطه‌‭ ‬اجانب‭ ‬به‭ ‬حساب‭ ‬می‌آید‭.‬
علاوه‭ ‬بر‭ ‬این،‭ ‬تجارب‭ ‬سیاسی‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬برپایی‭ ‬نظام‭ ‬مقدس‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬و‭ ‬درگیری‭ ‬با‭ ‬نظام‭ ‬سلطه‭ ‬جهانی،‭ ‬مولد‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬بوده‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬قوا‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬دشمنان‭ ‬ایستاد‭. ‬همان‌گونه‭ ‬که‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭) ‬پس‭ ‬از‭ ‬جنگ‭ ‬اعلام‭ ‬کردند‭: ‬‮«‬ما‭ ‬در‭ ‬جنگ‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نتیجه‭ ‬رسیدیم‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬روی‭ ‬پای‭ ‬خودمان‭ ‬بایستیم‮»‬،‭ ‬امروز‭ ‬هم‭ ‬امام‭ ‬خامنه‌ای‭ ‬وصف‭ ‬مقاومتی‭ ‬بودن‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬اینگونه‭ ‬توضیح‭ ‬می‌دهند‭: ‬‮«‬آن‭ ‬اقتصادی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬فشار،‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬تحریم،‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬دشمنی‌ها‭ ‬و‭ ‬خصومت‌های‭ ‬شدید‭ ‬می‌تواند‭ ‬تضمین‌کننده‭ ‬رشد‭ ‬و‭ ‬شکوفایی‭ ‬کشور‭ ‬باشد‭.‬‮»‬
نگاهی‭ ‬به‭ ‬سیره‭ ‬عملی‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭ (‬ره‭) ‬گویای‭ ‬پایبندی‭ ‬عملی‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬الزامات‭ ‬و‭ ‬ارکان‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬در‭ ‬زندگی‭ ‬شخصی‭ ‬و‭ ‬جایگاه‭ ‬رهبری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬می‌توان‭ ‬موارد‭ ‬ذیل‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬شاخص‌های‭ ‬آن‭ ‬ذکر‭ ‬کرد‭:‬
۱ـ‭ ‬باور‭ ‬به‭ ‬ضرورت‭ ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬رفع‭ ‬وابستگی‌ها‭:‬‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬رحمه‌الله‭ ‬علیه‭) ‬همواره‭ ‬مدافع‭ ‬استقلال‭ ‬همه‌جانبه‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬خودکفایی‭ ‬اقتصادی‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬صیانت‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬تأکید‭ ‬داشتند،‭ ‬به‭ ‬گونه‌‌ای‭ ‬که‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬فرازهای‭ ‬وصیت‌نامه‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬اختصاص‭ ‬دادند‭ ‬و‭ ‬فرمودند‭: ‬‮«‬باید‭ ‬هوشیار‭ ‬و‭ ‬بیدار‭ ‬و‭ ‬مراقب‭ ‬باشید‭ ‬که‭ ‬سیاست‌بازان‭ ‬پیوسته‭ ‬به‭ ‬غرب‭ ‬و‭ ‬شرق‭ ‬با‭ ‬وسوسه‌های‭ ‬شیطانی‭ ‬شما‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سوی‭ ‬این‭ ‬چپاولگران‭ ‬بین‌المللی‭ ‬نکشند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬اراده‭ ‬مصمم‭ ‬و‭ ‬فعالیت‭ ‬و‭ ‬پشتکار‭ ‬خود،‭ ‬به‭ ‬نفع‭ ‬وابستگی‌ها‭ ‬قیام‭ ‬کنید‭.‬‮»‬
۲ـ‭ ‬تأکید‭ ‬بر‭ ‬رفع‭ ‬نیازها‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬کشور‭: ‬معظم‌له‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬سفارش‭ ‬مسئولان‭ ‬به‭ ‬فراهم‭ ‬کردن‭ ‬زمینه‭ ‬تولید‭ ‬داخلی‭ ‬خود‭ ‬نیز‭ ‬مقید‭ ‬به‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬زندگی‭ ‬عملی‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬برای‭ ‬درمان‭ ‬و‭ ‬سلامت‭ ‬خویش‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬سیره‭ ‬وفادار‭ ‬بودند،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬پزشکان‭ ‬معالج‭ ‬ایشان‭ ‬می‌گوید‭: ‬‮«‬در‭ ‬دوران‭ ‬بیماری‭ ‬و‭ ‬معالجاتی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬،‭ ‬صورت‭ ‬می‌گرفت،‭ ‬ایشان‭ ‬تأکید‭ ‬فراوانی‭ ‬داشتند‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬درمان‭ ‬ایشان‭ ‬تنها‭ ‬از‭ ‬پزشکان‭ ‬و‭ ‬استادان‭ ‬ایرانی‭ ‬استفاده‭ ‬شود‭.‬‮»‬‭ ‬
۳ـ‭ ‬ساده‌زیستی‭ ‬و‭ ‬اجتناب‭ ‬از‭ ‬اشرافیت‭ ‬و‭ ‬تجمل‌گرایی‭:‬‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬الزامات‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬کاهش‭ ‬هزینه‌ها‭ ‬و‭ ‬حفظ‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬با‭ ‬کاهش‭ ‬تشریفات‭ ‬و‭ ‬هزینه‌های‭ ‬زائد‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬مهم‭ ‬وقتی‭ ‬به‭ ‬مسئولان‭ ‬و‭ ‬شخصیت‌ها‭ ‬مربوط‭ ‬می‌شود،‭ ‬اهمیت‭ ‬و‭ ‬ابعاد‭ ‬بیشتری‭ ‬پیدا‭ ‬می‌کند،‭ ‬چون‭ ‬هزینه‭ ‬از‭ ‬بیت‌المال‭ ‬عمومی‭ ‬تأمین‭ ‬می‌شود‭. ‬زندگی‭ ‬ساده‭ ‬و‭ ‬بی‌پیرایه‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬،‭ ‬خانه‭ ‬و‭ ‬لوازم‭ ‬منزل‭ ‬ایشان‭ ‬می‌تواند‭ ‬الگوی‭ ‬زیست‌ساده‌‭ ‬یک‭ ‬مسئول‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬اسلامی‭ ‬به‭ ‬حساب‭ ‬آید‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬همه‌‭ ‬مراحل‭ ‬زندگی‭ ‬مبارزاتی‭ ‬و‭ ‬مسئولیت‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬چشم‭ ‬می‌خورد‭. ‬ایشان‭ ‬در‭ ‬هوای‭ ‬گرم‭ ‬تابستان‭ ‬نجف،‭ ‬حتی‭ ‬به‭ ‬عزیمت‭ ‬و‭ ‬اسکان‭ ‬در‭ ‬کوفه‭ ‬که‭ ‬هوای‭ ‬خنک‌تری‭ ‬داشت،‭ ‬رضایت‭ ‬نمی‌داد‭ ‬و‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬شنید‭ ‬کمیته‭ ‬استقبال‭ ‬قصد‭ ‬دارد‭ ‬فرودگاه‭ ‬تهران‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬ورودشان‭ ‬به‭ ‬کشور،‭ ‬فرش‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬چراغانی‭ ‬نماید،‭ ‬با‭ ‬قاطعیت‭ ‬فرمودند‭: ‬‮«‬برو‭ ‬به‭ ‬آقایان‭ ‬بگو‭ ‬مگر‭ ‬می‌خواهید‭ ‬کوروش‭ ‬را‭ ‬وارد‭ ‬ایران‭ ‬کنید‭. ‬ابداً‭ ‬این‭ ‬کارها‭ ‬لازم‭ ‬نیست‭. ‬یک‭ ‬طلبه‭ ‬از‭ ‬ایران‭ ‬خارج‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬همان‭ ‬طلبه‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬باز‭ ‬می‌گردد‭.‬‮»‬
۴ـ‭ ‬صرفه‌جویی‭:‬‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭) ‬پیش‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬از‭ ‬تمکن‭ ‬مالی‭ ‬برخوردار‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬زندگی‭ ‬اجدادی‭ ‬ایشان‭ ‬هم‭ ‬از‭ ‬سطح‭ ‬متوسط‭ ‬بالاتر‭ ‬بود،‭ ‬اما‭ ‬ایشان‭ ‬در‭ ‬زندگی‭ ‬به‭ ‬صرفه‌جویی‭ ‬و‭ ‬رعایت‭ ‬الگوی‭ ‬مصرف‭ ‬بهینه‭ ‬بسیار‭ ‬پایبند‭ ‬بودند‭.‬
به‭ ‬نقل‭ ‬از‭ ‬عروس‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬آمده‭ ‬است‭: ‬ایشان‭ ‬شعرهای‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬حاشیه‭ ‬روزنامه‌ها‭ ‬می‌نوشتند‭. ‬در‭ ‬کتاب‭ ‬سرگذشت‌های‭ ‬ویژه‭ ‬از‭ ‬زندگی‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭) ‬آمده‭ ‬است‭: ‬‮«‬شما‭ ‬در‭ ‬منزل‭ ‬امام‭ ‬یک‭ ‬چراغ‭ ‬اضافه‭ ‬پیدا‭ ‬نمی‌کنید‭ ‬که‭ ‬روشن‭ ‬شود‭. ‬هنگام‭ ‬وضو‭ ‬گرفتن‭ ‬یک‭ ‬قطره‭ ‬آب‭ ‬اضافه‭ ‬مصرف‭ ‬نمی‌کنند‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬در‭ ‬فاصله‭ ‬بین‭ ‬مسح‭ ‬و‭ ‬شست‌وشوی‭ ‬دست‭ ‬راست‭ ‬و‭ ‬چپ،‭ ‬شیر‭ ‬آب‭ ‬را‭ ‬می‌بندند‭.‬‮»‬
۵ـ‭ ‬پایبندی‭ ‬به‭ ‬عدالت‭ ‬و‭ ‬مقابله‌‭ ‬عملی‭ ‬با‭ ‬تبعیض‭:‬‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭) ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬خدمتگزار‭ ‬مردم‭ ‬می‌دانستند‭ ‬و‭ ‬شأن‭ ‬رهبری‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬رخ‭ ‬دیگران‭ ‬نمی‌کشیدند،‭ ‬بلکه‭ ‬اجازه‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬فرصت‌های‭ ‬معمولی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬نزدیکان‭ ‬نمی‌دادند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مورد‭ ‬هم‭ ‬گفتنی‌ها‭ ‬و‭ ‬خاطرات‭ ‬بسیاری‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭.‬
حال‭ ‬اگر‭ ‬ارکان‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬مدیریت‭ ‬منابع‭ ‬و‭ ‬مصرف،‭ ‬کاهش‭ ‬وابستگی‭ ‬به‭ ‬نفت‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬بردن‭ ‬وابستگی‭ ‬به‭ ‬واردات،‭ ‬صرفه‌جویی‭ ‬و‭ ‬پرهیز‭ ‬از‭ ‬اسراف،‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬مفاسد‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬تبعیض،‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬تولید‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬مردمی‭ ‬کردن‭ ‬اقتصاد‭ ‬بدانیم،‭ ‬می‌توان‭ ‬با‭ ‬انطباق‭ ‬سیره‭ ‬نظری‭ ‬و‭ ‬عملی‭ ‬امام‭ ‬راحل‭ ‬و‭ ‬عظیم‌الشأن‭ ‬اعلام‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬معظم‌له‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬و‭ ‬عمل‭ ‬به‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬پایبند‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬سبک‭ ‬زندگی‭ ‬ساده‭ ‬خود‭ ‬پیاده‭ ‬کردند‭.‬

استقلال‭ ‬فرهنگی‭ ‬ـ‭ ‬اقتصادی‭ ‬از‭ ‬دیدگاه‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬
احمد‭ ‬امامی
‮«‬استقلال‮»‬‭ ‬از‭ ‬مفاهیم‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬ارزشی‭ ‬در‭ ‬نزد‭ ‬ملت‌ها‭ ‬و‭ ‬جوامع‭ ‬بشری‭ ‬است‭. ‬استقلال؛‭ ‬آزادی‭ ‬داشتن،‭ ‬به‭ ‬آزادی‭ ‬کار‭ ‬کردن،‭ ‬بدون‭ ‬مداخله‭ ‬کسی‭ ‬کار‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬اداره‭ ‬کردن‭ ‬معنی‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬و‭ ‬بر‭ ‬نداشتن‭ ‬‮«‬وابستگی‮»‬‭ ‬تأکید‭ ‬دارد‭.‬
استقلال‭ ‬مفهومی‭ ‬وسیع‭ ‬در‭ ‬ابعاد‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬خارجی‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬دارای‭ ‬درجات‭ ‬متفاوتی‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬سیاسی،‭ ‬اقتصادی،‭ ‬فرهنگی،‭ ‬نظامی،‭ ‬علمی‭ ‬و‭… ‬است‭. ‬این‭ ‬مفهوم‭ ‬همواره‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬اولویت‌های‭ ‬مهم‭ ‬در‭ ‬تحولات‭ ‬سیاسی‭ ‬ـ‭ ‬اجتماعی‭ ‬جوامع‭ ‬بشری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬مردم‭ ‬مطالبه‭ ‬می‌شود‭. ‬استقلال‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬سه‭ ‬شعار‭ ‬اصلی‭ ‬ملت‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬سال‌های‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یک‭ ‬آرمان‭ ‬دینی‭ ‬ـ‭ ‬انقلابی‭ ‬و‭ ‬میثاق‭ ‬ملی‭ ‬مبنای‭ ‬تصمیمات‭ ‬نظام‭ ‬و‭ ‬محور‭ ‬تلاش‭ ‬و‭ ‬وفاداری‭ ‬ملت‭ ‬ایران‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬مفهوم‭ ‬در‭ ‬مکتب‭ ‬سیاسی‭ ‬معمار‭ ‬بزرگ‭ ‬انقلاب‭ ‬نیز‭ ‬جایگاه‭ ‬خاصی‭ ‬دارد‭. ‬از‭ ‬نظر‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬،‭ ‬‮«‬ارزش‭ ‬حیات‭ ‬به‭ ‬آزادی‭ ‬و‭ ‬استقلال‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬امام‭(‬ره‭) ‬با‭ ‬تأکید‭ ‬بر‭ ‬اینکه؛‭ ‬‮«‬ما‭ ‬برای‭ ‬حیات‭ ‬زیر‭ ‬سلطه‭ ‬غیر،‭ ‬ارزش‭ ‬قائل‭ ‬نیستیم‮»‬‭ ‬استقلال‭ ‬را‭ ‬یک‭ ‬عنایتی‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬خدای‭ ‬تبارک‭ ‬و‭ ‬تعالی‭ ‬و‭ ‬یک‭ ‬هدیه‭ ‬غیبی‭ ‬می‌دانست‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬ملت‭ ‬ایران‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬
برای‭ ‬یک‭ ‬ملت‭ ‬انقلابی،‭ ‬همه‭ ‬حوزه‌های‭ ‬این‭ ‬مفهوم‭ ‬مهم‭ ‬هستند،‭ ‬اما‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬خصوصیات‭ ‬و‭ ‬دامنه‭ ‬تأثیرگذاری‭ ‬هر‭ ‬یک‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬حوزه‌ها،‭ ‬نمی‌توان‭ ‬گفت‭ ‬که‭ ‬همه‭ ‬آنها‭ ‬از‭ ‬اهمیت‭ ‬یکسانی‭ ‬برخوردارند‭. ‬اکنون‭ ‬این‭ ‬سؤال‭ ‬مطرح‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬کدام‭ ‬یک‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬حوزه‌ها‭ ‬مهم‌تر‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬اولویت‭ ‬و‭ ‬دامنه‭ ‬تأثیرگذاری‭ ‬بیشتری‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬سایر‭ ‬حوزه‌ها‭ ‬دارد؟‭ ‬یادداشت‭ ‬حاضر‭ ‬تلاش‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬مروری‭ ‬بر‭ ‬اندیشه‭ ‬سیاسی‭ ‬بنیانگذار‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬بررسی‭ ‬کند‭. ‬
از‭ ‬منظر‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭)‬؛‭ ‬‮«‬فرهنگ‭ ‬اساس‭ ‬ملت‭ ‬است،‭ ‬اساس‭ ‬ملیت‭ ‬یک‭ ‬ملت‭ ‬است،‭ ‬اساس‭ ‬استقلال‭ ‬یک‭ ‬ملت‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬بود‭ ‬که؛‭ ‬‮«‬بالاترین‭ ‬و‭ ‬والاترین‭ ‬عنصری‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬موجودیت‭ ‬هر‭ ‬جامعه‭ ‬دخالت‭ ‬اساسی‭ ‬دارد،‭ ‬فرهنگ‭ ‬آن‭ ‬جامعه‭ ‬است‭. ‬اگر‭ ‬فرهنگ‭ ‬جامعه‏ای‭ ‬وابسته‭ ‬و‭ ‬مرتزق‭ ‬از‭ ‬فرهنگ‭ ‬مخالف‭ ‬باشد،‭ ‬ناچار‭ ‬دیگر‭ ‬ابعاد‭ ‬آن‭ ‬جامعه‭ ‬به‭ ‬جانب‭ ‬مخالف‭ ‬گرایش‭ ‬پیدا‭ ‬می‏کند‭ ‬و‭ ‬بالاخره‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬مستهلک‭ ‬می‏شود‭ ‬و‭ ‬موجودیت‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬ابعاد‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬می‏دهد‭. ‬استقلال‭ ‬و‭ ‬موجودیت‭ ‬هر‭ ‬جامعه‭ ‬از‭ ‬استقلال‭ ‬فرهنگ‭ ‬آن‭ ‬نشأت‭ ‬می‏گیرد‭ ‬و‭ ‬ساده‌اندیشی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬گمان‭ ‬شود‭ ‬با‭ ‬وابستگی‭ ‬فرهنگی،‭ ‬استقلال‭ ‬در‭ ‬ابعاد‭ ‬دیگر‭ ‬یا‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬آنها‭ ‬امکانپذیر‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬
‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭ ‬با‭ ‬نگاه‭ ‬آسیب‌شناسانه‭ ‬به‭ ‬حوزه‭ ‬فکری‭ ‬ـ‭ ‬فرهنگی‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬بودند‭ ‬که؛‭ ‬‮«‬رواج‭ ‬روزافزون‭ ‬فرهنگ‭ ‬اجنبی‭ ‬استعماری،‭ ‬ام‌الامراض‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬و‭ ‬راه‭ ‬مقابله‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬نیز‭ ‬جایگزین‭ ‬کردن‭ ‬فرهنگ‭ ‬اسلامی‭ ‬ـ‭ ‬انسانی‭ ‬و‭ ‬تربیت‭ ‬نسل‌های‭ ‬آینده‭ ‬است‭. ‬رهبر‭ ‬کبیر‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬از‭ ‬همان‭ ‬آغاز‭ ‬نهضت‭ ‬بزرگ‭ ‬ملت‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬اول‭ ‬دهه‭ ‬۴۰،‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬حوزه‭ ‬تأکید‭ ‬داشتند‭ ‬و‭ ‬معتقد‭ ‬بودند‭ ‬که؛‭ ‬‮«‬راه‭ ‬اصلاح‭ ‬یک‭ ‬مملکتی،‭ ‬فرهنگ‭ ‬آن‭ ‬مملکت‭ ‬است،‭ ‬اصلاح‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬فرهنگ‭ ‬شروع‭ ‬بشود‭… ‬اگر‭ ‬فرهنگ‭ ‬درست‭ ‬بشود،‭ ‬یک‭ ‬مملکت‭ ‬اصلاح‭ ‬می‏شود‭. ‬برای‭ ‬اینکه‭ ‬از‭ ‬فرهنگ‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬وزارتخانه‏ها‭ ‬می‏رود؛‭ ‬از‭ ‬فرهنگ‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مجلس‭ ‬می‏رود؛‭ ‬از‭ ‬فرهنگ‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬کارمند‭ ‬درست‭ ‬می‏شود‭.‬‮»‬‭ ‬از‭ ‬دیدگاه‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬؛‭ ‬‮«‬هیچ‭ ‬ملتی‭ ‬نمی‌‏تواند‭ ‬استقلال‭ ‬پیدا‭ ‬بکند،‭ ‬الّا‭ ‬اینکه‏‭ ‬خودش‏،‭ ‬خودش‭ ‬را‭ ‬بفهمد‭. ‬مادامی‌که‭ ‬ملت‌ها‭ ‬خودشان‭ ‬را‭ ‬گم‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬دیگران‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬خودشان‭ ‬نشاندند،‭ ‬استقلال‭ ‬نمی‌‏توانند‭ ‬پیدا‭ ‬کنند‭.‬‮»‬‭ ‬
حوزه‭ ‬دیگری‭ ‬که‭ ‬معمار‭ ‬بزرگ‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬استقلال‭ ‬کشور‭ ‬مهم‌تر‭ ‬از‭ ‬سایر‭ ‬حوزه‌ها‭ ‬می‌دانند،‭ ‬حوزه‭ ‬اقتصاد‭ ‬است‭. ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬بودند‭ ‬که؛‭ ‬‮«‬اگر‭ ‬مملکت‭ ‬شما‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬نجات‭ ‬پیدا‭ ‬نکند،‭ ‬وابستگی‭ ‬اقتصادی‭ ‬داشته‭ ‬باشد،‭… ‬وابستگی‭ ‬سیاسی‭ ‬هم‭ ‬پیدا‭ ‬می‏کنیم‭. ‬وابستگی‭ ‬نظامی‭ ‬هم‭ ‬پیدا‭ ‬می‏کنیم‭. ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬همین‭ ‬رویکرد‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هر‭ ‬کشوری‭ ‬برای‭ ‬رهایی‭ ‬از‭ ‬وابستگی‭ ‬اقتصادی،‭ ‬تلاش‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬سیاست‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬خودکفایی‭ ‬در‭ ‬تأمین‭ ‬کالاهای‭ ‬اساسی‭ ‬مورد‭ ‬نیازش‭ ‬ساماندهی‭ ‬کند‭.  ‬اقتصاد‭ ‬وابسته‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬سو‭ ‬و‭ ‬راهبرد‭ ‬تحریم‭ ‬اقتصادی‭ ‬نظام‭ ‬سلطه‭ ‬جهانی‭ ‬به‭ ‬رهبری‭ ‬آمریکا‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬سال‌های‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬علیه‭ ‬ملت‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر،‭ ‬بهترین‭ ‬دلیل‭ ‬در‭ ‬‮«‬عزم‭ ‬ملی‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬مدیریت‭ ‬جهادی‮»‬‭ ‬برای‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬استقلال‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬خودکفایی‭ ‬بود؛‭ ‬موضوعی‭ ‬که‭ ‬دقیقاً‭ ‬منطبق‭ ‬بر‭ ‬اصول‭ ‬و‭ ‬آرمان‭ ‬انقلابی‭ ‬ملت‭ ‬ایران‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬معمار‭ ‬بزرگ‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬با‭ ‬درک‭ ‬عمیق‭ ‬از‭ ‬راهبردهای‭ ‬دشمنان‭ ‬و‭ ‬آسیب‌پذیری‌های‭ ‬داخلی،‭ ‬بر‭ ‬موضوع‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬توانایی‌های‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬منابع‭ ‬طبیعی‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬تأمین‭ ‬نیازهای‭ ‬اساسی‭ ‬همواره‭ ‬تأکید‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬ظرفیت‌های‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬خودکفایی‭ ‬را‭ ‬راهبردی‭ ‬برای‭ ‬رویارویی‭ ‬با‭ ‬تحریم‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬دشمنان‭ ‬و‭ ‬استقلال‭ ‬اقتصادی‭ ‬ایران‭ ‬دانستند‭.‬
بر‭ ‬همین‭ ‬اساس،‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭ ‬به‭ ‬مسئله‭ ‬تحریم‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬عامل‭ ‬بازدارنده‭ ‬و‭ ‬تهدید‭ ‬نگاه‭ ‬نکردند،‭ ‬بلکه‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬یک‭ ‬فرصت‌‭ ‬مغتنم‭ ‬برای‭ ‬کشور‭ ‬دانستند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬تحفه‏‌ای‭ ‬الهی‮»‬‭ ‬یاد‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬فرمودند‭: ‬‮«‬این‭ ‬محاصره‭ ‬اقتصادی‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬خیلی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬می‏‌ترسند،‭ ‬من‭ ‬یک‭ ‬هدیه‌‏ای‭ ‬می‏دانم‭ ‬برای‭ ‬کشور‭ ‬خودمان،‭ ‬برای‭ ‬اینکه‭ ‬محاصره‭ ‬اقتصادی‭ ‬معنایش‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬‮«‬مایحتاج‮»‬‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬ما‭ ‬نمی‏‌دهند‭. ‬وقتی‭ ‬که‭ ‬مایحتاج‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬ما‭ ‬ندادند،‭ ‬خودمان‭ ‬می‏‌رویم‭ ‬دنبالش‭.‬‮»‬
با‭ ‬نگاهی‭ ‬به‭ ‬تدابیر‭ ‬و‭ ‬رهنمودهای‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬می‌توان‭ ‬دریافت‭ ‬که؛‭ ‬‮«‬اعتماد‭ ‬به‭ ‬خدا‭ ‬و‭ ‬توکل‮»‬،‭ ‬‮«‬خودباوری‭ ‬ملی‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬سطوح‮»‬،‭ ‬‮«‬اعتماد‭ ‬به‭ ‬نفس‮»‬،‭ ‬‮«‬بسیج‭ ‬ظرفیت‌های‭ ‬انسانی‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬طبیعی‭ ‬داخلی‮»‬،‭ ‬‮«‬مرعوب‭ ‬نشدن‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬بیگانه‭ ‬و‭ ‬ایستادگی‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬مشکلات‭ ‬و‭ ‬تنگناها‮»‬،‭ ‬‮«‬استفاده‭ ‬هوشمندانه‭ ‬از‭ ‬فرصت‌ها‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬برنامه‌ریزی‭ ‬صحیح‭ ‬براساس‭ ‬الگوی‭ ‬بومی‭ ‬توسعه‭ ‬و‭ ‬پیشرفت‮»‬‭ ‬از‭ ‬خطوط‭ ‬کلی‭ ‬و‭ ‬شاخصه‌های‭ ‬مهم‭ ‬خط‭ ‬امام‭(‬ره‭)‬‭ ‬در‭ ‬استقلال‭ ‬اقتصادی‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌رود‭.‬
‭* ‬پی‌نوشت‌ها‭ ‬در‭ ‬دفتر‭ ‬هفته‌نامه‭ ‬موجود‭ ‬است‭.‬


مهدی‭ ‬سعیدی
بسیج‭ ‬مستضعفین‭ ‬به‭ ‬فرمان‭ ‬حضرت‭ ‬امام‭ ‬خمینی‭(‬ره‭) ‬در‭ ‬پنجم‭ ‬آذرماه‭ ‬سال‭ ‬۱۳۵۸‭ ‬تشکیل‭ ‬شد‭. ‬حضرت‭ ‬امام‭(‬ره‭) ‬در‭ ‬همان‭ ‬ایام‭ ‬در‭ ‬دیدار‭ ‬با‭ ‬جمعی‭ ‬از‭ ‬پاسداران‭ ‬درباره‭ ‬ضرورت‭ ‬دفاع‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬فرمودند‭: ‬‮«‬مملکت‭ ‬اسلامی‭ ‬باید‭ ‬همه‏اش‭ ‬نظامی‭ ‬باشد‭. ‬تعلیمات‭ ‬نظامی‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭… ‬یک‭ ‬مملکت‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬چند‭ ‬سالی‭ ‬بشود‭ ‬یک‭ ‬کشوری‭ ‬با‭ ‬۲۰‭ ‬میلیون‭ ‬جوان‭ ‬که‭ ‬دارد‭ ‬بیست‭ ‬میلیون‭ ‬تفنگدار‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭. ‬بیست‭ ‬میلیون‭ ‬ارتش‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬یک‭ ‬همچه‭ ‬مملکتی‭ ‬آسیب‌بردار‭ ‬نیست‭.‬‮»‬‭(‬۴/۹/۱۳۵۸‭)‬
همین‭ ‬سخنان‭ ‬کافی‭ ‬بود‭ ‬تا‭ ‬نهالی‭ ‬نوپا‭ ‬در‭ ‬درون‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬شکل‭ ‬گرفته‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬رأس‭ ‬نهادهای‭ ‬انقلابی،‭ ‬حافظ‭ ‬نظام‭ ‬اسلامی‭ ‬قرار‭ ‬گیرد‭ ‬و‭ ‬آنچنان‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬تکاملی‭ ‬حرکت‭ ‬کند‭ ‬که‭ ‬بعدها‭ ‬به‭ ‬شجره‌‭ ‬طیبه‭ ‬و‭ ‬درخت‭ ‬تناوری‭ ‬تبدیل‭ ‬شود‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬فرموده‭ ‬حضرت‭ ‬روح‌الله‭(‬ره‭) ‬امروز‭ ‬دیگر‭ ‬‮«‬شکوفه‏های‭ ‬آن‭ ‬بوی‭ ‬بهار‭ ‬وصل‭ ‬و‭ ‬طراوت‭ ‬یقین‭ ‬و‭ ‬حدیث‭ ‬عشق‭ ‬می‏دهد‭.‬‮»‬
در‭ ‬ورای‭ ‬جلوه‌های‭ ‬ایستادگی‭ ‬و‭ ‬مقاومت‭ ‬بسیجیان‭ ‬در‭ ‬میدان‭ ‬دفاع‭ ‬از‭ ‬سرزمین‭ ‬اسلامی،‭ ‬شاهد‭ ‬تجلی‭ ‬تفکر،‭ ‬نگرش،‭ ‬فرهنگ‭ ‬و‭ ‬سبک‭ ‬زندگی‌ای‭ ‬بودیم‭ ‬که‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬تنها‭ ‬در‭ ‬عصر‭ ‬ائمه‭(‬علیهم‌السلام‭) ‬نمونه‌هایی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬مشاهده‭ ‬کرد‭. ‬سبک‭ ‬زندگی‭ ‬متفاوتی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬جوان‭ ‬بسیجی‭ ‬یک‭ ‬عارف‭ ‬بالله‭ ‬و‭ ‬مجاهد‭ ‬فی‌سبیل‌الله‭ ‬می‌ساخت‭.‬
‭ ‬هرچند‭ ‬می‌توان‭ ‬گفت‭ ‬که‭ ‬نگرش‭ ‬بسیجی‭ ‬همزاد‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬واقع‭ ‬سبک‭ ‬و‭ ‬نوعی‭ ‬از‭ ‬زندگی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬مبتنی‭ ‬بر‭ ‬آموزه‌های‭ ‬اسلامی‭ ‬و‭ ‬قرآنی‭ ‬برای‭ ‬انسان‭ ‬قرن‭ ‬بیستم‭ ‬ارائه‭ ‬کرده‭ ‬است،‭ ‬اما‭ ‬ظهور‭ ‬و‭ ‬بروز‭ ‬حقیقی‭ ‬و‭ ‬فراگیر‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬باید‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬هشت‭ ‬سال‭ ‬دفاع‭ ‬مقدس‭ ‬مشاهده‭ ‬کرد‭. ‬
به‭ ‬واقع‭ ‬مدینه‭ ‬فاضله‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬اردوگاه‌های‭ ‬بسیجیان‭ ‬در‭ ‬دوکوهه،‭ ‬کرخه،‭ ‬کارون،‭ ‬کوزران‭ ‬و‭… ‬عینیت‭ ‬یافت؛‭ ‬جامعه‭ ‬آرمانی‌ای‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬همه‭ ‬فضایل‭ ‬انسانی‭ ‬تجلی‭ ‬یافته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬حکایت‭ ‬از‭ ‬عینی‭ ‬بودن‭ ‬و‭ ‬دست‌یافتنی‭ ‬بودن‭ ‬آن‭ ‬فضایل‭ ‬داشت‭.‬
برای‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬شناختی‭ ‬حقیقی‭ ‬از‭ ‬معنای‭ ‬بسیجی‭ ‬و‭ ‬مولفه‌ها‭ ‬و‭ ‬شاخصه‌های‭ ‬سبک‭ ‬زندگی‭ ‬بسیجی،‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬سراغ‭ ‬آرا‭ ‬و‭ ‬نظرات‭ ‬امام‭ ‬بسیجیان‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬کلام‭ ‬ایشان‭ ‬را‭ ‬مرور‭ ‬کرد‭. ‬با‭ ‬مرور‭ ‬آرا‭ ‬و‭ ‬نظرات‭ ‬ایشان‭ ‬می‌توان‭ ‬موارد‭ ‬زیر‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬شاخصه‌های‭ ‬سبک‭ ‬زندگی‭ ‬بسیجی‭ ‬برشمرد‭:‬
اهل‭ ‬اخلاص‭: ‬بسیج‭ ‬لشکر‭ ‬مخلص‭ ‬خداست‭ ‬که‭ ‬دفتر‭ ‬تشکل‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬همه‭ ‬مجاهدان‭ ‬از‭ ‬اولین‭ ‬تا‭ ‬آخرین‭ ‬امضا‭ ‬کرده‏اند‭. ‬من‭ ‬همواره‭ ‬به‭ ‬خلوص‭ ‬و‭ ‬صفای‭ ‬بسیجیان‭ ‬غبطه‭ ‬می‏خورم‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬خدا‭ ‬می‏خواهم‭ ‬تا‭ ‬با‭ ‬بسیجیانم‭ ‬محشور‭ ‬گرداند،‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬دنیا‭ ‬افتخارم‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬خود‭ ‬بسیجی‏ام‭.‬‏‭ (‬۲/۹/۱۳۶۷‭)‬
اهل‭ ‬گمنامی‭: ‬بسیج‭ ‬مدرسه‭ ‬عشق‭ ‬و‭ ‬مکتب‭ ‬شاهدان‭ ‬و‭ ‬شهیدان‭ ‬گمنامی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬پیروانش‭ ‬بر‭ ‬گلدسته‏های‭ ‬رفیع‭ ‬آن،‭ ‬اذان‭ ‬شهادت‭ ‬و‭ ‬رشادت‭ ‬سر‭ ‬داده‏اند‭. (‬۲/۹/۱۳۶۷‭)‬
اهل‭ ‬عمل‭ ‬به‭ ‬تکلیف‭: ‬همه‭ ‬ما‭ ‬مأمور‭ ‬به‭ ‬ادای‭ ‬تکلیف‭ ‬و‭ ‬وظیفه‏ایم،‭ ‬نه‭ ‬مأمور‭ ‬به‭ ‬نتیجه‭… ‬راستی‭ ‬مگر‭ ‬فراموش‭ ‬کرده‏ایم‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬برای‭ ‬ادای‭ ‬تکلیف‭ ‬جنگیده‏ایم‭ ‬و‭ ‬نتیجه،‭ ‬فرع‭ ‬آن‭ ‬بوده‭ ‬است‭. (‬۳/۱۲/۱۳۶۷‭)‬
اهل‭ ‬ایستادگی‭: ‬ما‭ ‬پافشاری‭ ‬تا‭ ‬آخر‭ ‬داریم‭ ‬و‭ ‬جوان‌های‭ ‬ما‭ ‬و‭ ‬ارتش‭ ‬ما‭ ‬و‭ ‬سپاه‭ ‬ما‭ ‬و‭ ‬بسیج‭ ‬ما‭ ‬و‭ ‬همه‭ ‬و‭ ‬همه‭ ‬ایران‭ ‬همه‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬متفقند‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬صحنه‭ ‬باشیم،‭ ‬دفاع‭ ‬کنیم‭ ‬از‭ ‬حقوق‭ ‬مسلمین‭. (‬۲۹/۱/۱۳۶۴‭)‬
اهل‭ ‬ایثار‭ ‬و‭ ‬فداکاری‭: ‬در‭ ‬حوادث‭ ‬گوناگون‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬خصوصاًً‭ ‬جنگ،‭ ‬بودند‭ ‬نهادها‭ ‬و‭ ‬گروه‌های‭ ‬فراوانی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬ایثار‭ ‬و‭ ‬خلوص‭ ‬و‭ ‬فداکاری‭ ‬و‭ ‬شهادت‌طلبی،‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬بیمه‭ ‬کردند‭. ‬ولی‭ ‬حقیقتاًً‭ ‬اگر‭ ‬بخواهیم‭ ‬مصداق‭ ‬کاملی‭ ‬از‭ ‬ایثار‭ ‬و‭ ‬خلوص‭ ‬و‭ ‬فداکاری‭ ‬و‭ ‬عشق‭ ‬به‭ ‬ذات‭ ‬مقدس‭ ‬حق‭ ‬و‭ ‬اسلام‭ ‬را‭ ‬ارائه‭ ‬دهیم،‭ ‬چه‭ ‬کسی‭ ‬سزاوارتر‭ ‬از‭ ‬بسیج‭ ‬و‭ ‬بسیجیان‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. (‬۲/۹/۱۳۶۷‭)‬
اهل‭ ‬روحیه‭ ‬جهادی‭: ‬نقش‭ ‬جهاد‭ ‬سازندگی‭ ‬در‭ ‬جنگ،‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬نیروهای‭ ‬نظامی‭ ‬نبوده‭ ‬و‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬اقراری‭ ‬است‭ ‬مکرر‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬فرماندهان‭ ‬ارتشی‭ ‬و‭ ‬سپاهی‭ ‬ما‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬جهاد‭ ‬نبود،‭ ‬پیروزی‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬سرعت‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬نمی‏آمد‭. ‬باید‭ ‬اعتراف‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬اینان‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬آبرو‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬خود‭ ‬داده‏اند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬تعهد‭ ‬به‭ ‬اسلام‭ ‬و‭ ‬ایمان‭ ‬به‭ ‬خدای‭ ‬تعالی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬راه‭ ‬بهترین‭ ‬نمونه‭ ‬و‭ ‬الگو‭ ‬برای‭ ‬همه‭ ‬جوانان‭ ‬مسلمان‭ ‬و‭ ‬متعهد‭ ‬اسلامی‭ ‬گردیدند‭. ‬امروز‭ ‬در‭ ‬گوشه‭ ‬و‭ ‬کنار‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬دور‭ ‬افتاده‌ترین‭ ‬روستاهای‭ ‬محروم‭ ‬و‭ ‬بد‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬هوا‭ ‬که‭ ‬قدم‭ ‬بگذارید‭ ‬با‭ ‬ایثارگران‭ ‬جهاد‭ ‬سازندگی‭ ‬مواجه‭ ‬می‏شوید‭ ‬که‭ ‬خیلی‭ ‬زودتر‭ ‬از‭ ‬شما‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬بدانجا‭ ‬رسانده‏اند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬نداشتن‭ ‬امکانات‭ ‬لازم،‭ ‬با‭ ‬هر‭ ‬وسیله‏ای‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬داشته‭ ‬و‭ ‬دارند،‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬وجود‭ ‬در‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬بردن‭ ‬کمبودها‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬و‭ ‬بیماری‌ها‭ ‬و‭ ‬نارسایی‌های‭ ‬مردم‭ ‬کوشش‭ ‬می‏نمایند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬موارد‭ ‬برای‭ ‬ایجاد‭ ‬وسایل‭ ‬رفاهی‭ ‬از‭ ‬ایثار‭ ‬جان‭ ‬خود‭ ‬دریغ‭ ‬نکردند‭. (‬۲۷/۳/۱۳۶۱‭)‬
اهل‭ ‬شهادت‌طلبی‭: ‬خدا‭ ‬را‭ ‬سپاس‭ ‬می‏گزاریم‭ ‬که‭ ‬ملت‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬مسئولین‭ ‬و‭ ‬ارتش‭ ‬و‭ ‬سپاه‭ ‬و‭ ‬بسیج‭ ‬و‭ ‬نیروهای‭ ‬مردمی‭ ‬و‭ ‬همه‭ ‬اقشار‭ ‬دلاور‭ ‬کشورمان‭ ‬در‭ ‬آمادگی‭ ‬کامل‭ ‬به‭ ‬سر‭ ‬می‏برند‭ ‬و‭ ‬همه‭ ‬اهل‭ ‬جنگ‭ ‬و‭ ‬هنرآفرینان‭ ‬مدرسه‭ ‬عشق‭ ‬و‭ ‬شهادتند

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به گفتگو بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>