تعامل منتقدان و دولت اعتدال

تعامل دولت و منتقدان، یکی از مباحث بنیادین در تنظیم رابطه دولت و جامعه مدنی است که در حوزه علوم سیاسی در ذیل آن مباحث مختلفی مطرح شده است. در رویکردهای اقتدارگرا که از دولت حداکثری و جامعه مدنی حداقلی سخن می‌گویند، جایی برای نقد دولت از سوی فعالان جامعه مدنی باقی نمی‌ماند. در مقابل در رویکردهای آنارشیستیک و لیبرال نیز که از دولت حداقلی و جامعه مدنی حداکثری یاد می‌شود، دولت در وضعیتی انفعالی در برابر منتقدان و فعالان جامعه مدنی قرار دارد.
در این بین، چگونگی تعامل دولت و منتقدان در جمهوری اسلامی از مسائل مهمی است که تبیین چارچوب آن از اهمیت بالایی برخوردار است و در این زمینه می‌توان از کلام بزرگان انقلاب از جمله رهبر معظم انقلاب اسلامی کمک گرفت. حکیم فرزانه انقلاب اسلامی در سخنرانی‌های متعددی به زوایای این تعامل پرداخته‌اند که آخرین آن، بیانات ایشان در جمع مسئولان کشور در مراسم افطار هفته گذشته بود. مرور این رهنمودها ما را به چند ملاحظه مهم رهنمود می‌سازد.
۱ـ رهبر معظم انقلاب به عنوان یک اصل اساسی بر این مسئله تأکید داشتند که: «این را همه بدانند، بنده دولت را حمایت می‌کنم. من از همه توانی که در اختیارم هست استفاده خواهم کرد برای کمک به دولت؛ دولت را تأیید می‌کنم، حمایت می‌کنم، مثل همه دولت‌های گذشته. نسبت به مسئولان بلندپایه‌ دولت ـ آنهایی که می‌شناسم ـ اعتماد دارم. همه‌ دولت‌هایی که بعد از انقلاب سر کار آمدند، دولت‌های منتخب مردمند و بنده در همه‌ این دوره‌ها ـ آن‌وقتی که مسئولیت داشتم ـ از همه‌ این دولت‌ها حمایت کردم.»
پذیرش و حمایت دولت برخاسته از رأی ملت در جمهوری اسلامی، اصلی اساسی است که بنیان و رکن اساسی کار بوده و مسئله نقد پس از پذیرش آن شروع می‌شود. به واقع، همه فعالان سیاسی کشور از چنین منظری باید وارد مواجهه با دولت شوند و کسانی که حمایت و پشتیبانی از دولت را به عنوان یک وظیفه نپذیرفته‌اند، نمی‌توانند در طراز یک منتقد مطلوب در نظام اسلامی نقش‌آفرینی کنند! نقدی که خاستگاه آغازین آن بی‌اعتمادی نسبت به دولت باشد، سر از تخریب و سیاه‌نمایی و چالش‌آفرینی در خواهد آورد که شایسته نظام اسلامی نخواهد بود!
۲ـ اصل دوم در مواجهه رهبر معظم انقلاب با دولت‌ها درجمهوری اسلامی چنین بیان شده است: «همه‌ دولت‌ها هم نقاط مثبتی دارند، [هم] نقاط منفی‌ای دارند؛ هیچ دولتی نیست که بگوید من همه‌ نقاطم مثبت است یا کسی بگوید همه‌ نقاطش منفی است؛ نه، مثبت و منفی مخلوط است.»
با پذیرش اصل دوم است که «دریچه نقد» در مواجهه با دولتی که مطابق با اصل اول باید مورد حمایت قرار گیرد باز می‌شود، چرا که به هر حال نقاط منفی در میان است که منتقد با دیدن این نقاط و با هدف رفع آنها دست به قلم شده و یا زبان به نقد می‌گشاید و اگر این نگاه نقادانه نباشد، رشد آفات، موجب خسارات جبران‌ناپذیری خواهد شد که اساس دولت اسلامی را تهدید خواهد کرد.
۳ـ اما سؤال دیگری در این میان مطرح است و آن، حدود و ثغور و لحن و چگونگی بیان نقدهاست! به واقع نقد در کدام قالب باید بیان شود که از بیشترین اثر و کمترین حاشیه برخوردار باشد؟ در این باره نیز بیانات حکیمانه رهبری معظم انقلاب راه‌گشاست. معظم‌له می‌فرمایند: «البتّه نسبت به دولت‌های گذشته، بهتر این است که نقد به صورت کارشناسی انجام بگیرد؛ نقد در منبرهای عمومی خیلی مصلحت نیست؛ نسبت به دولت کنونی هم نقد باید منصفانه، محترمانه، دلسوزانه باشد؛ به معنای مچ‌گیری، به معنای اذیت کردن نباشد.»
منصفانه، محترمانه و دلسوزانه بودن، سه ویژگی اساسی است که «نقد» را در طراز فریضه «امر به معروف و نهی از منکر» و از جمله واجبات اجتماعی در نظام اسلامی قرار می‌دهد. لازمه منصفانه بودن، علم داشتن به مسئله و با عدالت قضاوت کردن و همه‌جانبه دیدن مسئله است. لازمه محترمانه بودن نیز رعایت اخلاق و ادب در زبان و کلام برای بیان نقد است، چرا که در نقد قرار است آن امر ناصواب، نکوهیده شود، نه آنکه شخصیت افراد یا یک مجموعه تخریب شود و سرانجام دلسوزانه بودن نقد نیز به نیت منتقد توجه دارد و بدان معناست که وی با نیت اصلاح امور در مقام بیان نقاط ضعف برآید نه با هدف تخریب و مچ‌گیری!
۴ـ بحث تنها به وصف موقعیت منتقدان ختم نمی‌شود و انتظار آن است که دولتیان نیز در مواجهه با منتقدان مودّی به آدابی باشند. این خصوصیت را می‌توان در این توصیه حکیم فرزانه انقلاب اسلامی به دولت یازدهم مرور کرد: «سفارشی که من می‌کنم این است که مراقب باشید جریان‌های مؤمن را با شعار اعتدال کنار نزنند؛ بعضی‌ها این کارها را دارند می‌کنند، من می‌بینم در صحنه‌ سیاسی کشور؛ با شعار اعتدال، با شعار پرهیز از افراط، سعی می‌کنند جریان مؤمن را که در خطرها آن جریان است که زودتر از همه سینه سپر می‌کند، آن جریان است که دولت‌ها را در مشکلات واقعی به معنای حقیقی کلمه حمایت می‌کند، کنار بزنند؛ مراقب باشید.»
این تأکید رهبری به خوبی نشان می‌دهد که دولت نیز باید تحمل و مدارای خود را تقویت کرده و گوش شنوا داشته و مخالفان را با برچسب زدن به حاشیه نراند! عمل به همین توصیه‌های برشمرده کافی است تا از یک‌سو شاهد شکل‌گیری فضای مناسبی برای تعامل میان دولت و منتقدان باشیم و از دیگر سو از اختلافات و تنش‌ها و کدورت‌ها بکاهیم.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به گفتگو بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>