احراز صلاحيت حداقلی و حداکثری

0
509

 يکي از شاخصه‌هاي انتخابات شايسته نظام اسلامي این است که فرايند انتخابات به نحوي باشد که در نهايت شايستگان و اصلحان بر مسند قدرت تکيه زنند. اين مسئله رمز تعالي و ارتقای نظام اسلامي است که در آموزه‌هاي ديني نيز فراوان بر آن تأکيد شده است.
مسئله صلاحيت‌ها را مي‌توان دال مرکزي توزيع قدرت در نظام سياسي در اسلام دانست. در نظام اسلامي هيچ مسند قدرتي نيست که صاحب آن بدون داشتن صلاحيت، مشروعيت تکيه زدن بر آن را داشته باشد. اگر هر فرد در نظام اسلامي به اندازه ذره‌اي قدرت داشته باشد، بايد به همان اندازه از صلاحيت برخوردار باشد؛ وگرنه حق اعمال آن قدرت را ندارد و قدرت مذکور نامشروع خواهد بود. در واقع صلاحيت رمز مشروعيت به حساب مي‌آيد و اين منطق جاري در نظام اسلامي است که حاصل آن شايسته‌سالاري و تکيه زدن صاحبان صلاحيت بر مسند قدرت است.
در اين ميان این پرسش‌ها مطرح می‌شود که صلاحيت‌ها براي نامزدهاي کسب قدرت در عرصه‌هاي مختلف چگونه احراز می‌شود؟ نقش نخبگان در اين ميانه چيست و چه بخشي از اين فرايند بر عهده توده‌هاي مردم است؟
در يک تقسيم‌بندي معقولانه براي تحقق شايسته‌سالاري فرايندي دو مرحله‌اي طرح‌ريزي شده است. شوراي نگهبان نهاد و مرجعي است که مطابق با قانون اساسي بررسي صلاحيت‌ها در انتخابات مختلف کشور را بر عهده دارد. همچنین با استعلام از نهادهاي قانوني چهارگانه اعم از دستگاه‌هاي انتظامی، اطلاعاتي و امنيتي، صلاحيت حداقلي نامزدها را مطابق با معیارهای قانونی کشور بررسي می‌کند.
گام دوم احراز صلاحيت‌ها که از آن مي‌توان به عنوان احراز حداکثري ياد کرد و بر عهده مردم گذاشته شده است، انتخاب اصلح است. در واقع، مرحله تکميلي و پاياني احراز صلاحيت‌ها که تشخيص و انتخاب آن بر عهده مردم واگذار شده است نه بر عهده مسئولان و نخبگان! و در تعبيري از رهبري، اصلح گزيني «هنر مردم» خوانده شده است. به واقع اين مردم هستند که با شناخت و تشخيص خود بهترين را بر مي‌گزينند و بر مسند قدرت مي‌نشانند.
البته اين تعبير بدان معنا نيست كه توده‌هاي ملت نيازمند راهنمايي و مشورت با نخبگان و آگاهان نيستند، بلکه به آن معناست که قرار نيست نخبگان به جاي توده‌ها تصميم بگيرند و ملت در امر انتخابات مقلد نخبگان شود. به واقع رهنمود و توصيه نخبگان و آگاهان ملت تنها در سطح ارشاد و راهنمايي باقي است و تصميم نهايي به ملت واگذار شده كه آزادانه و البته آگاهانه به پاي صندوق‌هاي رأی بروند و نامزدهاي مورد علاقه خود را تعيين كنند و هر چه حاصل خروجي اين فرايند باشد، قطعاً مطلوب نظام اسلامي خواهد بود.
يکي از پرسش‌های مطرح در زمينه انتخاب اصلح آن است که با توجه به وجود دستگاه نظارتي شوراي نگهبان و تأیید صلاحيت نامزدها، چرا اينقدر بر تلاش براي انتخاب اصلح تأکيد شده است؟ پاسخ اين پرسش را می‌توان در کلام رهبر معظم انقلاب اسلامي جست‌وجو کرد. معظم‌له در اين باره می‌فرمایند: «البته هيچ‏كس در صحنه انتخابات وارد نمي‏شود، مگر اينكه شوراي نگهبان صلاحيت او را اعلام كند؛ بنابراين كساني كه وارد صحنه انتخابات مي‏شوند، اشخاصي هستند كه شوراي نگهبان، كه امين مردم در اين قضيه است، پاي اسم آنها را امضا كرده و اعلام صلاحيت نموده است؛ بنابراين، همه صلاحيت دارند؛ منتها امر رياست جمهوري، بالاتر از اين حرف‌هاست. بايد گشت و اصلح را پيدا كرد… مهم است. چون اين امر مهم است، تفاضل هرچه هم كم باشد، اهميت پيدا مي‏كند. در كارهاي كلان، اين طور است.» (13/2/1376)
اين الگو ضمن آنکه تضمين‌کننده شايسته‌سالاري با تعريف فرايند دو مرحله احراز صلاحيت‌هاست، اولاً توانسته بين اثرگذاري نخبگان و توده‌ها نيز نوعي توازن برقرار کند، ثانياً با سپردن مرحله اصلي و نهايي انتخاب به مردم، الگويي ناب از مردم‌سالاري ديني را به نمايش بگذارد که در ميان همه دموکراسي‌هاي دنيا ممتاز و بي‌نظير است.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید