ابزارهای شورای نگهبان حداقلی است

«عباسعلی کدخدايی» در گفت‌وگو با صبح صادق

0
1550

شورای عالی قضایی ۱۲ حقوقدان را در تیر ماه 13۵۹ به مجلس معرفی کرد. مجلس اول در 26 تیرماه از طریق رأی‌گیری، 6 حقوقدان را انتخاب کرد و با توجه به آنکه حضرت امام خمینی(ره) طی حکمی در ۳۰ بهمن ۱۳۵۸ فقهای شورای نگهبان را برگزیده بودند؛ 26 تیر ماه 1398 با رأی مجلس، اعضای شورای نگهبان تکمیل شد و این نهد به طور رسمی کار خود را آغاز کرد، از این رو ۲۶ تیر ماه سالروز تأسیس شورای نگهبان است.در طول چهل سال اخير، اين نهاد همواره مورد هجمه‌های گوناگون بوده و شبهات فراوانی عليه عملکرد اين شورا ساخته و پرداخته شده است.
در گفت‌وگو با دکتر عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان همزمان با سالروز تأسیس این نهاد تلاش کردیم به برخی از این شبهات و پرسش‌ها پاسخ دهیم.

* ابتدا درباره وظايف شوراي نگهبان و اینکه ایفای نقش این شورا چه دستاوردهايي براي انقلاب اسلامي داشته است، توضیح دهید.

شوراي نگهبان وظايف مشخصي در چارچوب قانون اساسي دارد؛ البته با قوانين عادي وظايف آن به صورت جزئي‌تر تبيين شده است؛ اما شوراي نگهبان سه وظيفه اصلي دارد؛ اولين وظيفه آن انطباق قوانين و مصوبات مجلس شوراي اسلامي با موازين اسلامي، شرع مقدس و اصول قانون اساسي است. وظيفه دوم شوراي نگهبان (اصل 99 قانون اساسي) نظارت بر انتخابات است. نظارت بر همه انتخابات‌ها به جز انتخابات شوراي شهر و روستا برعهده شوراي نگهبان است. وظيفه سوم شوراي نگهبان طبق اصل 98 قانون اساسي «تفسير قانون» است. آيين‌نامه داخلي شوراي نگهبان چگونگي اين تفسير را توضيح مي‌دهد.
البته وظايف ديگري براي شوراي نگهبان در نظر گرفته شده است، مانند حضور در مجلس در زمان مطرح شدن طرح يا لايحه دو فوريتي، حضور در شوراي رياست‌جمهوري که اگر رئيس‌جمهور قبل از اتمام دوره به هر دليل از این جایگاه کنار رود و حضور در شوراي رهبري. اگر بخواهيم خلاصه بيان کنيم؛ يک وظیفه نظارت تقنيني شورا است؛ از نظر نظارت بر مصوبات مجلس يا برخي از مصوبات هیئت وزيران، تفسير قانون اساسي و وظيفه دوم نظارت بر انتخابات در دو بعد بررسي صلاحيت نامزدها و صحت نحوه برگزاری و نتایجانتخابات است.

* یکی از وظایف خطیر شورای نگهبان بررسی صلاحیت‌هاست. این شورا در مدت زمان کوتاه چگونه مي‌تواند پرونده صدها نفر را بررسي و احراز يا عدم احراز صلاحيت آنها را تأیید کند؟

در روند بررسي صلاحيت‌ها، نهادهايي طبق قانون ايجاد شده است. هیئت نظارت مرکزي، هیئت نظارت استاني و هیئت نظارت شهرستاني که هر یک در سير رسيدگي وظايف خودشان را دارند. صلاحیت‌ها به دقت بررسی و شکایت‌ها نیز رسیدگی می‌شوند بنابراين، از اين نظر مشکلي نداريم. اما اينکه اعضاي دوازده نفره بتوانند به طور مستقیم پاسخ همه افراد را بدهند، امکان‌پذير نیست؛ از این رو دفاتر و اعضای هیئت نظارت مرکزي يا کارشناسان اين وظيفه را انجام مي‌دهند. این موضوع هم که گاهي اوقات افرادی اعلام مي‌کنند به ما چيزي اعلام نشده است یا پاسخ به شکایت، داده نشده است عموماً صحت ندارد و در موارد متعدد وقتي پرونده فرد بررسي شده، مشخص شده است که دعوت شده و با کارشناسان صحبت هم کرده است.

* چرا شوراي نگهبان موضوع رد صلاحيت افراد را رسانه‌اي نمي‌کند؟ گاهي اوقات فرد رد صلاحيت شده از شوراي نگهبان مي‌خواهد که اين موضوع رسانه‌اي شود؟

تبصره ماده 5 قانون نظارت شوراي نگهبان بر انتخابات مجلس شوراي اسلامي مصوب 9/5/۱۳۶۵ مي‌گويد: خبر رد صلاحيت به صورت محرمانه به اطلاع داوطلب برسد. بنابراين به دليل اينکه بحث رد صلاحيت يک امر شخصي است، قانونگذار حرمت افراد را حفظ می‌کند. البته فرد مي‌تواند به شوراي نگهبان مراجعه و مستندات ردّ صلاحيت را مشاهده کند. در غالب موارد افراد مراجعه کرده‌اند و موارد به آنها اعلام شده است. گاهي اوقات افراد مراجعه نکرده‌اند يا به علت مشغله کاري کارشناسان شوراي نگهبان، فرصت نکرده‌اند دلايل را به افراد بگويند. البته در سال‌هاي اخير بنده هر هفته در مجلس حضور دارم و هر نماینده يا فردی که تأیید نشده باشد، مراجعه می‌کند که ما پرونده آنها را مي‌بينيم و موضوع را با حضور خودش و حضور کارشناس بررسي مي‌کنيم و اگر اطلاعات جديدي وجود داشته باشد، به پرونده مي‌افزاييم که در مراحل بعدي مؤثر هستند. بنابراين در بحث بررسي صلاحيت‌ها، فکر مي‌کنم به اندازه کافي بر اساس قانون حرکت کرده‌ايم. اگر يک روز قانون اعلان کند رد صلاحيت داوطلبان به صورت علني اعلام شود، ما هم به صورت علني اعلام مي‌کنيم.

* احساس نمي‌کنيد شوراي نگهبان با مصلحت‌اندیشی تصميم مي‌گيرد؟ براي نمونه آقايان ميرسليم، غرضي و هاشمي‌طبا تأیید مي‌شوند، اما حاجي‌بابايي، متکي، زاکاني و سعيدي‌کيا احراز صلاحيت نمي‌شوند.

موضوع انتخابات رياست جمهوري کاملاً متفاوت از مجلس است. در انتخابات رياست‌جمهوري ردّ صلاحيت صورت نمي‌گيرد؛ بلکه احراز صلاحيت بايد صورت گيرد. شوراي نگهبان بايد هفت رأي يا بالاتر به فردي بدهد که نام‌نویسی کرده و وجود تقوا، امانت، رجل سياسي، ايراني‌الاصل و سایر شرايطي که در اصل 115 آمده است را احراز کند. بر اساس آن وضعيت افراد بررسي مي‌شود. اين موضوع که چند نفر نامزد خواهند شد و از چه جناحي هستند، جزء محدوديت‌هاي شوراي نگهبان نیست. مهم آن است که فرد آن شرايط را داشته باشد و در شوراي نگهبان رأي بياورد. گاهي اوقات، فردي صلاحيت‌ها را دارد، اما در شوراي نگهبان به او رأي داده نمي‌شود؛ يعني ممکن است شش رأي بياورد و وي نتواند کانديدا شود. نتيجه آنکه شوراي نگهبان به اين موضوع توجه نمي‌کند که کانديدا شش نفر يا هشت نفر باشند يا اينکه تناسب بايد بين اصولگرا و اصلاح‌طلب رعايت شود؛ بلکه مهم آن است که کانديدا طبق موازين قانوني شرايط لازم را داشته باشد.

* فرق انتخابات سال 1388 با ديگر انتخابات تاریخ انقلاب چه بود که جريان سياسي اصلاحات آن ادعاها را مطرح کردند که به خيانت بزرگ فتنه منجر شد؟

بحث‌هاي مختلفي وجود دارد. تهديدات و اقداماتي که از خارج کشور صورت گرفت و ساده‌انگاري‌هايي که در داخل وجود داشت؛ همه اينها دست به دست هم دادند تا کام شيرين مردم تلخ شود و به جمهوريت نظام حمله صورت پذيرد.
شوراي نگهبان وظيفه خود را انجام داد و بر روال هميشگي خود حرکت کرد. هيچ تفاوتي بين انتخابات 88، 84 و 92 نبوده است؛ اما در سال 88 عده‌اي با ادعاهاي واهي کام مردم را تلخ کردند. شوراي نگهبان به هر سه نامزد اعلام کرد با هر امکاني که از طريق قانون وجود دارد، مشکل را حل کنيم. آقاي رضايي در جلسات شورا حضور پيدا کرد، نظرات خود را بيان کرد و در نهايت نظرش اين بود که صندوق‌هاي تعدادي از استان‌ها بازشماري شود و بعد از بازشماري چند استان ايشان از نظر خود برگشتند. اما دو کانديدای ديگر چرا هرگز نيامدند؟ ما پيشنهاد داديم با حضور هیئت‌های بي‌طرف آرا را بررسي کنيم. یا در چند استان تعرفه‌ها مورد بررسي قرار گیرد، ولي آنها حرف خود را مي‌زدند.
گزارش انتخابات موجود است، همه مي‌توانند همه مکاتبات شوراي نگهبان با سه نامزد و کارهاي انجام شده را مطالعه کنند؛ اما دشمن اجازه نداد، افراد داخلي ساده‌لوح از خواب خودشان بيدار شوند و بفهمند که چه ضربه‌اي به مردم و حيثيت نظام زده‌اند و آنچه نبايد اتفاق افتاد.

* در بحث انتخابات سال 88 به تازگی فردی که ادعای تقلب داشت در دادگاه حاضر شد و از شما خواست به ‌عنوان شاهد در دادگاه حاضر شوید و شما نپذیرفتید، دلیل چیست؟

من از اینجا که بیرون رفتم ادعای عجیب و غریبی می‌کنم و می‌گویم کره مریخ 10 درجه شمالی منحرف شده و شاهدم آقای فلان ‌کس است. به این ادعای عجیب و غریب نباید خیلی توجه کرد. بسیاری از دوستان همین فرد در سال ۱۳۸۸ اعلام کردند تخلفی صورت نگرفته است و تقلب سیستم انتخاباتی کشور امکان‌پذیر نیست. نماینده آقای موسوی در شورای نگهبان هم نزد رهبر معظم انقلاب گفت: «در کشور ما اصلاً تقلب امکان‌پذیر نیست.»
پس از 10 سال آمار پراکنده از رسانه‌ها گرفتند که تقلب شده و 8 میلیون رأی جابه‌جا شده است و حالا می‌گویند شورای نگهبان بیاید و اعلام کند. شورای نگهبان قبلاً اعلام کرده است. ضرورت ندارد کدخدایی شهادت بدهد. شهادت را 10 سال پیش دادیم و اسناد و مدارک روشن است. شما باید مدارک متقن و محکمه‌پسند داشته باشید، این ادعای مضحک و کذبی است که ارزش پاسخگویی ندارد، به همین دلیل ما نه شکایت و نه تعقیب کردیم.

* یکی از موضوعاتی که در خانه ملت درباره شفافیت آرای نمایندگان مطرح شد، این بود که این امر در نوع نظارت شورای نگهبان تأثیرگذار است، پاسخ شما چیست؟

گاهی ادعایی که می‌شود، خنده‌دار است. آیا رویه شورای نگهبان در گذشته این بوده است؟ آیا قانون اجازه می‌دهد؟ اصل 86 می‌گوید نمایندگان در قبال آرایی که در مجلس به‌حسب نمایندگی می‌دهند، مصون هستند. نکته دوم طرح‌ها و لوایحی است که نمایندگان از جناح‌های مختلف زیر آن را امضا می‌کنند و منتشر هم می‌شود. آیا شده به نماینده بگوییم چرا زیر فلان طرح را امضا کردی؟ آشکار است و مکتوب، سند هم دارد. این چه ‌حرفی است که اگر آرای ما مشخص شود شورای نگهبان به ما ایراد می‌گیرد و در بررسی صلاحیت‌ها دخالت می‌دهد. اکنون طرح مکتوب که نمایندگان می‌دهند زیرشان امضا دارد و معلوم است چه‌کسانی امضا کردند. آیا شده بگوییم چون شما فلان طرح را امضا کردید، پس صلاحیت شما تأیید نمی‌شود؟

* شوراي نگهبان با توجه به وظایف خاصی که دارد، چه نقش و سهمی می‌تواند در وضعيت امروز کشور و کمک به حل مشکلات داشته باشد؟

همه نهادهاي جمهوري اسلامي ايران به ميزان سهمي که در حوزه حکومت و دولت دارند، مسئول هستند. قوای مقننه، مجريه، قضائيه هر کدام سهمي دارند و شوراي نگهبان هم سهمي دارد. شوراي نگهبان ابزار حداقلي براي بررسي صلاحيت و نظارت بر انتخابات و بحث انطباق مصوبات دارد. وقتي اين ابزارها حداقلي هستند، نمي‌توان انتظار پاسخ و نتيجه حداکثري از آنها داشت.

* به عنوان سخنگوی شورا در پایان بفرمایید آیا به نظر شما شوراي نگهبان در عرصه رسانه‌اي خوب عمل مي‌کند؟

اگر پاسخ صريح و واقعي بخواهيد نه! اما از سال ۱۳۸۴ به بعد در حوزه رسانه شوراي نگهبان تحولاتي صورت گرفت. در واقع با در نظر گرفتن سخنگو که بنا به فرمايش رهبر معظم انقلاب انجام گرفت، مسير کمي تغيير کرد. امروزه در مقايسه با سال‌هاي دهه هفتاد و به ویژه در دو سال اخير وضعيت خیلی بهتر شده است؛ اما با نقطه مطلوب فاصله زيادي داريم، لذا بايد تلاش بيشتري انجام گيرد تا اطلاع‌رساني سريع‌تر و بهتر صورت پذيرد.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید